Njeriu që nxiti dhe më tej revoltën siriane me krimet e tij të përbindshme
Atef Najib, një ish-zyrtar i sigurisë siriane që shihet gjerësisht si njeriu që mbikëqyri vrasjet, torturat dhe zhdukjet me forcë të sirianëve nga regjimi gjatë luftës brutale civile 14-vjeçare të vendit, është dënuar me vdekje, së bashku me udhëheqësin e rrëzuar sirian Bashar al-Assad dhe vëllain e tij më të vogël Maher al-Assad.
Një gjykatë penale në Damask ka gjetur se krimet e kryera nga qeveria e Assad-it në provincën Deraa në vitin 2011 përbëjnë krime kundër njerëzimit.
Ndryshe nga Assad-i dhe anëtarët e familjes së tij që ikën në Rusi kur regjimi ra në dhjetor 2024, Najib ka qenë në paraburgim në Siri që nga janari 2025. Gjatë gjyqit të tij, ai u akuzua për të paktën dhjetë krime, duke përfshirë vrasje, tortura dhe përgjegjësi për masakra, si dhe krime kundër njerëzimit në lidhje me shtypjen e protestuesve në Deraa në vitin 2011.
Kush është Atef Najib?
Najib, 66 vjeç, është kushëri i parë i ish-Presidentit Bashar al-Assad dhe ish-kreu i sigurisë politike në provincën jugore siriane të Deraa. Al-Assad u rrëzua në fillim të dhjetorit 2024, kur një koalicion grupesh të armatosura opozitare pushtoi Damaskun në një ofensivë të rrufeshme dhe rrëzoi qeverinë e tij. Që nga rrëzimi i tij, al-Assad ka jetuar në mërgim në Moskë nën mbikëqyrje të rreptë ruse, larg çdo roli formal në autoritetet e reja kalimtare të Sirisë. Al-Assad ishte në pushtet që nga viti 2000 deri në arratisjen e tij. Ai mori pushtetin pasi vdiq babai i tij, Hafez al-Assad, i cili qeverisi që nga viti 1970.
Në fillim të viteve 1980, Najib u bashkua me Akademinë Ushtarake në Homs pasi u diplomua nga shkolla. Pasi përfundoi trajnimin në akademi, ai u bë kreu i sigurisë politike në Deraa. Data e saktë kur ai zyrtarisht mori detyrën e tij nuk është dokumentuar në arkivat publike shtetërore. Ai mbeti në pozicionin e tij deri dhe gjatë shpërthimit fillestar të kryengritjes siriane në mars 2011. I akuzuar për shtypjen me dhunë të kryengritjes, regjimi i al-Assad e shkarkoi zyrtarisht nga detyra në prill 2011.
Najib po mbikëqyrte sigurinë politike në Deraa kur adoleshentët që kishin shkruar grafite antiqeveritare në murin e një shkolle u arrestuan dhe u torturuan. Rasti u bë katalizatori për një kryengritje më të gjerë, e cila përfundimisht u shndërrua në një luftë civile të përgjakshme. Forcat e Sigurisë së Përgjithshme të Ministrisë së Brendshme arrestuan Najib në janar 2025 gjatë një fushate që synonte mbetjet e ish-qeverisë në provincën Latakia. Najib iku nga vendi pasi al-Assadi u rrëzua, por më vonë u kthye në Siri. Arrestimi i Najib-it konsiderohet si një nga ndalimet më të rëndësishme të ish-zyrtarëve të sigurisë, pasi ai mbante një pozicion të ndjeshëm sigurie në Deraa në fillim të kryengritjes siriane.
Çfarë vendosi gjykata?
Najib u dënua me vdekje, së bashku me al-Assad-in dhe vëllain e tij. Sipas vendimit të gjykatës, Najib ishte i përfshirë në torturën e një numri të madh të të ndaluarve, përfshirë fëmijë, dhe është përgjegjës për vdekjen e shumë prej tyre ndërsa ishin në paraburgim. Ky shënon vendimin e parë nga një gjykatë siriane kundër një figure të lartë nga epoka e al-Assadit nën autoritetet aktuale kalimtare.
Pse është kjo e rëndësishme?
Gjyqi ishte një rast prove për sistemin e drejtësisë kalimtare të Sirisë dhe aftësinë e qeverisë së re për t’i mbajtur zyrtarët e regjimit të Assad-it përgjegjës për abuzimet nën sundimin e tij.
Qeveria e Presidentit të përkohshëm Ahmed al-Sharaa është përballur me kritika për vonesën e saj në nisjen e një procesi të premtuar të drejtësisë kalimtare pas luftës, në të cilën u vranë rreth gjysmë milioni njerëz. Sipas një raporti të vitit 2025 nga Rrjeti Sirian për të Drejtat e Njeriut, më shumë se 181,000 njerëz u zhdukën me forcë ose u ndaluan në mënyrë arbitrare gjatë luftës, 90 përqind e tyre nga regjimi i Assad-it.
Prandaj, vendimi shihet nga shumë si një provë se sa larg do të shkojë qeveria e al-Sharaa për të përmbushur drejtësinë për krimet e kaluara.
“Ajo që është në lojë në këtë proces nuk kufizohet vetëm nëse Najib do të mbahet përgjegjës për veprimet e tij… Përkundrazi, rëndësia e vërtetë e këtij gjyqi qëndron në bazën ligjore të të dhënave gjyqësore që ky proces do të lërë pas”, komentoi Fadel Abdulghany, themelues dhe kreu i Rrjetit Sirian për të Drejtat e Njeriut. /tesheshi
