Plazhet publike në vend mes biznesit, kaosit dhe konflikteve
Italia po përpiqet t’i japë fund një sistemi që prej dekadash ka lejuar shfrytëzimin privat të pjesëve të mëdha të bregdetit publik përmes koncesioneve, shpesh pa konkurrencë reale dhe me tarifa relativisht të ulëta për shtetin.
Vendi ka rreth 4.900 milje vijë bregdetare dhe rreth 12 mijë plazhe me pagesë. Sipas Legambiente, hapësirat private zënë më shumë se 42% të vijës bregdetare, ndërsa Ministria e Infrastrukturës e vlerëson këtë shifër në 33%.
Bizneset private ofrojnë çadra, shezlongë, dushe, tualete, bare dhe shërbime shpëtimi, por problemi kryesor është raporti mes tarifave që paguajnë dhe fitimeve që realizojnë. Shteti mbledh rreth 80-100 milionë euro në vit nga koncesionet, ndërsa sektori gjeneron mbi 2 miliardë euro.
Për vite me radhë, koncesionet janë rinovuar shpesh pa tenderë të hapur, duke bërë që të njëjtët operatorë të kontrollojnë për periudha të gjata pjesë të bregdetit.
Nën presionin e Brukselit, qeveria e Giorgia Melonit ka vendosur që deri më 30 shtator 2027 rreth 12 mijë plazhe me pagesë të kalojnë në tenderë publikë. Koncesionet e reja do të zgjasin nga pesë deri në njëzet vjet, ndërsa operatorët aktualë do të kompensohen për investimet e kryera.
Shqipëria dhe mësimi i hidhur i Velipojës
Debati është i rëndësishëm edhe për Shqipërinë, sepse pyetja është universale: kush e merr të drejtën të shfrytëzojë një pasuri publike, për sa kohë dhe kundrejt çfarë pagese?
Bregdeti është pasuri publike, ndërsa pjesë të tij menaxhohen nga operatorë privatë përmes lejeve dhe kontratave. Rasti më tragjik se ku mund të çojë një konflikt për hapësirat e plazhit është Velipoja.
Në qershor 2021, një përplasje mes dy familjeve që zotëronin biznese hoteliere përfundoi me katër të vrarë dhe dy të plagosur. Konflikti lidhej me ndarjen e territorit dhe vendosjen e çadrave e shezlongëve.
Mes viktimave ishte edhe 20-vjeçari Musaen Zeneli, i cili kishte nisur vetëm një ditë më parë punën si kamarier. Ai humbi jetën në një konflikt që lidhej me kontrollin e hapësirës së plazhit.
Ngjarja e Velipojës ishte një rast ekstrem dhe nuk mund të barazohet me çdo konflikt për plazhet. Por ajo tregon se administrimi i paqartë i hapësirave publike mund të prodhojë konflikte të forta ekonomike dhe sociale.
Prandaj Shqipëria ka nevojë për një sistem të qartë: tenderë transparentë, afate të përcaktuara, konkurrencë reale, tarifa të drejta dhe kontroll të rreptë mbi përdorimin e hapësirave publike.
Problemi nuk janë shezlongët dhe as biznesi privat. Problemi nis kur një pasuri që u përket të gjithëve trajtohet si territor privat.
Italia po përpiqet të vendosë rregull në këtë sektor. Shqipëria, pas asaj që ndodhi në Velipojë, ka një arsye edhe më të fortë për të mos e lënë këtë çështje në kaos. /tesheshi
