Nëse ka një kërkesë saudite, Pakistani dhe Turqia do të ndërhyjnë, por përfshirja e drejtpërdrejtë në luftën e Jemenit është e pamundur
Nga Riaz Khokhar, Al Jazeera
Rebelët Huthi të Jemenit kanë pushtuar portin Mocha dhe tani kërcënojnë të kontrollojnë rrugën kryesore ujore të ngushticës Bab al-Mandeb. Ata gjithashtu kanë sulmuar disa qytete në Arabinë Saudite, duke plagosur rreth 70 persona, përfshirë gra dhe fëmijë.
Sulmet e përsëritura kundër objekteve saudite të energjisë, civile dhe mbrojtëse, të kombinuara me bllokimin detar nga Irani dhe partneri i tij jemenas Huthi, ngrenë drejtpërdrejt çështjen e operacionalizimit të Paktit të Mekës midis Arabisë Saudite, Turqisë dhe Pakistanit.
Sulmet e huthive ndaj Arabisë Saudite mund të aktivizojnë marrëveshjen e mbrojtjes së ndërsjellë. Nëse kjo ndodh, si mund të duket një ndërhyrje pakistaneze dhe turke?
Përgjigja e kësaj pyetjeje kërkon së pari disa informacione thelbësore.
SHBA-të – partneri kryesor i sigurisë i shteteve të Gjirit – kanë sinjalizuar prej kohësh se presin që vendet rajonale të marrin përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen dhe parandalimin e tyre, me ndihmën e SHBA-së që mbetet kritike, por e kufizuar.
Ky qëndrim është tashmë i dukshëm në terren. Që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, SHBA-të nuk kanë qenë në gjendje të ofrojnë mbrojtje gjithëpërfshirëse për partnerët e tyre rajonalë. Në disa raste, ato madje kanë dështuar të ndalojnë sulmet ndaj bazave të tyre në Gjirin.
Me praninë e SHBA-së që po zvogëlohet dhe Uashingtonin që thekson ndarjen e barrës rajonale, shtetet e Gjirit kanë pasur nevojë të shqyrtojnë një arkitekturë të re mbrojtëse. Në shtator 2025, Arabia Saudite dhe Pakistani nënshkruan marrëveshjen e tyre të parë të mbrojtjes së ndërsjellë, e cila u zgjerua në gusht të këtij viti për të përfshirë Turqinë dhe u bë Marrëveshja e Përbashkët e Mbrojtjes së Mekës.
Të tre vendet kanë krijuar që atëherë një sekretariat të përbashkët, me selinë e tij në Riad, me Pakistanin që merr kryesinë për një mandat fillestar tre-vjeçar.
Pakti mbetet në një periudhë zhvillimi. Ai nuk identifikon publikisht pragjet ose skenarët sipas të cilëve një anëtar do të kalonte në ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake. Struktura e saj organizative dhe institucionale, duke përfshirë rregullat e angazhimit, mekanizmat e konsultimit dhe mbrojtjen dhe parandalimin kolektiv, ende nuk janë zhvilluar zyrtarisht.
Tani, të kthehemi te pyetja se si do të jetë funksional pakti nëse një shtet anëtar sulmohet.
Më parë këtë javë, ministri i Mbrojtjes i Pakistanit Khawaja Asif tha se një agresion i paprovokuar kundër Arabisë Saudite, ose një përhapje e konfliktit të Jemenit në mbretëri, do ta bënte Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës funksionale, duke shtuar se “nuk duhet të ketë dyshim për këtë“.
Megjithatë, Asif nuk ndau detaje specifike se çfarë forme do të merrte ky operacionalizim. Muajin e kaluar, ministri i Jashtëm i Turqisë, Hakan Fidan, sqaroi se Pakti i Mekës do të funksiononte në të njëjtën mënyrë si NATO: Nëse një shtet anëtar sulmohet, ai duhet të kërkojë dhe të përcaktojë në mënyrë aktive llojin specifik të ndihmës që i nevojitet.
Neni 4 i NATO-s lejon që një anëtar të thërrasë konsultime të aleancës dhe shkëmbim informacioni. Neni 5 kërkon ndihmë të ndërsjellë nga aleatët, por i lë secilit shtet të vendosë natyrën e asaj ndihme.
Në vitin 2012, pasi Siria rrëzoi një aeroplan luftarak turk, Ankaraja thirri Nenin 4 për konsultim dhe kërkoi ndihmë specifike mbrojtëse. Në vend që të kërkonte ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake, qeveria turke kërkoi shprehimisht bateri mbrojtëse raketore Patriot. NATO miratoi kërkesën dhe vendosi sistemet për të mbrojtur hapësirën ajrore turke.
Në këtë kontekst, nëse Pakti i Mekës do të vihet në funksionim, do të duhej të ishte Arabia Saudite ajo që përcakton llojin e ndihmës ushtarake dhe përfshirjen që i nevojitet. Nëse, për shembull, Riadi bën një kërkesë aktuale për ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake pakistaneze, përtej mbështetjes materiale dhe të inteligjencës, Islamabadi do të ishte i detyruar të përmbushte. Por kërkesa dhe shkalla e përgjigjes, ka të ngjarë të duhet të përcaktohen dhe të bien dakord në një takim konsultativ.
Për momentin, asnjë nga këto nuk është testuar pasi Riadi nuk e ka përdorur paktin as me Pakistanin dhe as me Turqinë.
Ndërkohë, përpjekjet diplomatike janë intensifikuar, me Marshallin e Pakistanit Asim Munir dhe ministrin e Jashtëm Saudit, Princin Faisal bin Farhan Al Saud, që kanë folur me ministrin e Jashtëm iranian Abbas Araghchi.
Islamabadi gjithashtu i ka kërkuar publikisht Iranit të frenojë huthët nga sulmi ndaj Arabisë Saudite dhe kërcënimi i Bab al-Mandeb, dhe i ka kujtuar Teheranit angazhimin e Pakistanit ndaj mbrojtjes së Riadit përmes paktit. Ankaraja ka të ngjarë të luajë rolin e saj në frenimin diplomatik të huthëve dhe Iranit.
Nëse diplomacia dështon dhe sulmet e huthëve ndaj Arabisë Saudite ose Bab al-Mandeb vazhdojnë, Turqia dhe Pakistani ka të ngjarë të zgjerojnë mbështetjen ajrore dhe teknologjike që ofrojnë tashmë. Islamabadi tashmë ka një skuadrilje ajrore prej rreth 16 avionësh shumërolësh JF-17 Thunder, sisteme mbrojtëse dhe mijëra trupa të vendosura në Arabinë Saudite.
Por një operacion i drejtpërdrejtë ushtarak nga forcat pakistaneze brenda Jemenit mbetet i pamundur për momentin. Duke pasur parasysh ndikimet katastrofike dhe afatgjata të pjesëmarrjes së saj në luftën afgane kundër Bashkimit Sovjetik në emër të SHBA-së, Pakistani do të ishte shumë më i kujdesshëm për t’u bashkuar me një luftë kundër Iranit dhe aleatëve të tij, nga frika e përhapjes në ekonominë e provincave të saj kufitare perëndimore, sigurinë e brendshme, ekuilibrin sektar dhe harmoninë shoqërore. Udhëheqësit pakistanezë do ta kishin të vështirë të ndërtonin konsensus të brendshëm për sulme të drejtpërdrejta ndaj huthëve ose një luftë me Iranin.
Skenari i mundshëm është që Pakistani të rriste presionin e përbashkët diplomatik mbi Iranin për të frenuar huthët, për të rritur më tej mbështetjen e tij për mbrojtjen saudite dhe për të nxitur një koalicion detar shumëkombësh për të siguruar Bab al-Mandeb. Miratimi i këtij kufizimi do ta mbante ende të paprekur thelbin e Paktit të Mekës, duke i dhënë njëkohësisht më shumë peshë çtensionimit rajonal.
Arkitektura e re e sigurisë që po krijojnë marrëveshje si Pakti i Mekës do të duhen vite për t’u pjekur. Derisa të zhvillohen mekanizmat dhe rregullat e reagimit kolektiv, marrëdhëniet ekzistuese dypalëshe të mbrojtjes së Pakistanit me Arabinë Saudite dhe partnerë të tjerë arabë do të vazhdojnë të përqendrohen në nevojat e mbrojtjes.
