Pakti mekas, një tjetër hap drejt një arkitekture të re të sigurisë rajonale
Nga Nawaf Obaid
Për vite me radhë, durimi strategjik i Arabisë Saudite është keqkuptuar si varësi strategjike. Rijadi përballoi provokime, iu shmang luftërave të panevojshme, ruajti marrëdhënien e tij me Shtetet e Bashkuara dhe u përqendrua në transformimin dhe zhvillimin e brendshëm. Ajo përmbajtje nuk ishte kurrë një pranim se një rend i sigurisë rajonale i projektuar nga Amerika do të zgjaste përgjithmonë.
Marrëveshja e mbrojtjes së ndërsjellë e nënshkruar në Mekë dje mes Arabisë Saudite, Pakistanit dhe Turqisë tregon se ky rend nuk do të zgjasë më. Ajo bën bashkë tre nga vendet më të fuqishme dhe me më ndikim të botës muslimane sunite. Një sulm i armatosur kundër njërit do të konsiderohet tani si një sulm kundër të treve. Ky është fillimi institucional i një arkitekture të re të sigurisë rajonale.
Lufta SHBA-Iran përshpejtoi një transformim që tashmë kishte nisur. Sulmet hakmarrëse iraniane ekspozuan cenueshmërinë e strukturës bazë të SHBA-së në Gjirin Persik dhe detyruan ripozicionimin e forcave të konsiderueshme luftarake. Disa baza amerikane përfundimisht do të mbyllen, pasi kanë humbur dobinë strategjike. Uashingtoni do ta ketë gjithnjë e më të vështirë të arsyetojë burimet e nevojshme për të mbajtur pozicionin e tij të tejzgjatur të një ere të mëparshme.
Amerika nuk po zhduket nga Lindja e Mesme. Marrëdhëniet e saj të zbulimit, fuqia ushtarake, teknologjia dhe ndikimi ekonomik do të mbeten të jashtëzakonshme. Por lufta ekspozoi kufijtë e dominimit amerikan. Shtetet rajonale tani janë të detyruara të organizojnë sigurinë e tyre.
Logjika ushtarake e paktit të ri është bindëse. Pakistani zotëron ushtrinë më të fuqishme të botës muslimane dhe arsenalin e saj të vetëm bërthamor. Turqia zotëron ushtrinë e dytë më të fuqishme, përvojë në NATO, fuqi detare të konsiderueshme dhe një industri ushtarake tejet të sofistikuar. Të dyja mbajnë forca të mëdha ajrore, megjithëse pjesë të konsiderueshme të flotave të tyre ajrore luftarake po vjetrohen.
Arabia Saudite ofron aftësinë plotësuese. Forca Ajrore Mbretërore Saudite është bërë forca ajrore më e fuqishme e botës muslimane, e përqendruar në një nga përqendrimet më të mëdha në botë të avionëve luftarakë të përparuar të gjeneratës 4.5 dhe aftësive të sofistikuara të inteligjencës, komandim-kontrollit, mbrojtjes ajrore dhe goditjeve me precizion.
Përfshirja e Pakistanit në ofrimin e sigurisë rajonale është tashmë e prekshme. Forcat pakistaneze janë të dislokuara krah forcave saudite dhe kanë marrë pjesë në mbrojtjen e mbretërisë. Aftësitë pakistaneze janë të integruara në strukturat e udhëhequra nga sauditët, ndërsa Islamabadi e ka paralajmëruar Teheranin kundër sulmeve të koordinuara mbi infrastrukturën kryesore strategjike të Arabisë Saudite. Turqia po i bashkohet një marrëdhënieje strategjike tashmë të konsoliduar saudito-pakistaneze.
Hapi tjetër logjik është pjesa tjetër e Gjirit. Nabeel Alhamar, këshilltar mediatik i monarkut të Bahreinit, ka mbrojtur idenë e lëvizjes përtej Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit drejt një Unioni të Gjirit, në të cilin mbrojtja e ardhshme e Bahreinit bëhet gjithnjë e më e integruar me atë të Arabisë Saudite. Argumente të ngjashme për një siguri kolektive më të fortë kanë dalë edhe në Kuvajt e Katar.
Pjesa tjetër e shteteve të Gjirit duhet gjithashtu të bashkohet për të ruajtur sigurinë e tyre. Pa ombrellën ushtarake amerikane të rendit të mëparshëm rajonal, asnjëra nuk mund të gjenerojë individualisht masën ushtarake të nevojshme për t’u mbrojtur kundër një fuqie të madhe rajonale.
Përgjigja logjike është integrimi më i thellë i Gjirit rreth Arabisë Saudite. Asnjë shtet nuk duhet të detyrohet të bashkohet. Por ata që mbeten jashtë nuk duhet të ushqejnë iluzione për peshën e tyre relative ushtarake. Mbetja jashtë arkitekturës kryesore të mbrojtjes rajonale rrezikon izolimin strategjik.
Rrethi më i gjerë arab dhe musliman mund të zhvillohet me zgjedhje të lirë. Shtete të mëdha si Egjipti, Algjeria, Malajzia dhe Indonezia mund të marrin pjesë aty ku interesat e tyre përkojnë, pa marrë përsipër detyrime identike mbrojtjeje.
Komponenti detar tregon se si mund të funksionojë kjo arkitekturë. Koalicioni detar i udhëhequr nga Arabia Saudite përfshin tashmë Pakistanin dhe Turqinë, së bashku me 11 shtete të tjera. Ai do të mbrojë Detin e Kuq, Bab al-Mandeb, Ngushticën e Hormuzit, Detin Arabik dhe bregdetin e Gjirit për të mbrojtur rrugët tregtare dhe energjetike që kalojnë përmes tyre.
Gjeografia e Arabisë Saudite e bën Rijadin spirancën e saj natyrore. Mbretëria është i vetmi shtet i madh rajonal, interesat jetike të të cilit përfshijnë drejtpërdrejt si sistemin e Ngushticës së Hormuzit, ashtu edhe Bab al-Mandeb-in. Ajo lidh frontet e sigurisë së Gjirit dhe Detit të Kuq fizikisht, ekonomikisht dhe ushtarakisht.
Interesat ekonomike përforcojnë këtë gjeografi. Arabia Saudite është pa dyshim ekonomia më e madhe arabe dhe e Lindjes së Mesme, eksportuesja më e madhe e naftës bruto në botë, udhëheqësja e OPEC-ut dhe mbajtësja e kapacitetit më të madh të rezervës së prodhimit në botë. Infrastruktura e saj e naftës nuk është thjesht një aset kombëtar; funksionimi i saj i vazhdueshëm është fundamental për ekonominë globale.
Për këtë arsye, Arabia Saudite ka qenë gjithmonë objektivi kryesor rajonal. Irani nuk mund të konsolidojë një rend të ndërtuar rreth fuqisë së tij dhe aktorëve të armatosur jo-shtetërorë, për sa kohë që një Arabi Saudite ekonomikisht më e fortë dhe ushtarakisht gjithnjë e më e fuqishme mbetet në qendër të botës arabe dhe myslimane. Zvogëlimi i fuqisë saudite ka qenë prandaj central në strategjinë rajonale të Teheranit.
Kjo është arsyeja pse Rijadi është përballur me sulme iraniane në tre fronte: nga Irani drejtpërdrejt në lindje, nga milicitë shiite irakiane të rreshtuara me Iranin në verilindje, dhe nga Huthit në Jemen në jugperëndim. Sulmet e drejtpërdrejta iraniane nxitën hakmarrjen saudite dhe përfundimisht u fashitën. Frontet irakiane dhe jemenase mbeten aktive.
Rezultati i këtij agresioni ka qenë i kundërt me atë që synohej. Presioni mbi mbretërinë ka përshpejtuar partneritetet ushtarake rreth saj. Ajo që Irani synonte për të kufizuar fuqinë saudite po ndihmon në krijimin e një arkitekture të aftë për ta neutralizuar atë.
Asnjë nga këto nuk e bën paktin e ri anti-shiit. Ai nuk duhet të bëhet kurrë i tillë. Irani është një fuqi rajonale, interesat legitime të sigurisë të së cilit përfundimisht duhet të akomodohen. Ajo që nuk mund të vazhdojë është mbështetja e Teheranit te organizatat e armatosura jo-shtetërore për të ushtruar presion ushtarak mbi shtetet fqinje sovrane.
Irani ka dështuar vazhdimisht të kuptojë kufijtë e këtij modeli dhe, gjithnjë e më shumë, kufijtë e vetë fuqisë së tij. Milicitë e rreshtuara me Iranin në Irak e kanë çuar tashmë veten në konfrontim me Arabinë Saudite dhe partnerët e saj dhe kanë paguar shtrenjtë për këtë. Në Jemen, Komanda e Përbashkët e Forcave e udhëhequr nga Arabia Saudite po konsolidon forcat jemenase dhe aleate për një fushatë që synon të degradojë dhe përfundimisht të neutralizojë kapacitetet ushtarake të Huthive, duke u hequr atyre aftësinë për të kërcënuar territorin saudit, sigurinë detare dhe shtetet fqinje.
Strukturat e koalicionit të udhëhequr nga Arabia Saudite në këto fronte përfshijnë tani më shumë se 650 mijë personel. Ato nuk janë një ushtri e vetme. Ato përfaqësojnë një fuqi ushtarake vendase të konsiderueshme, të organizuar rreth një qëllimi të përbashkët të sigurisë rajonale. E gjithë kjo, së bashku me koalicionin detar dhe paktin e ri, duhet t’i sinjalizojë Iranit se duhet të rishqyrtojë qasjen e tij agresive ndaj gjeopolitikës rajonale.
E njëjta gjë duhet të vlejë edhe për Izraelin. Aventurizmi izraelit nuk do të trajtohet ndryshe. Sulmi mbi Katarin më 9 shtator tregoi se çfarë ndodh kur superioriteti ushtarak ngatërrohet me licencë strategjike të pakufizuar. Sulmi ndaj një shteti të Gjirit është i papranueshëm, pavarësisht se kush e kryen atë.
Izraeli ka kërkesa legitime sigurie, por ai nuk zotëron një veto ushtarake të pakufizuar mbi rajonin. Arkitektura e re do të vendosë kufij strategjikë për Teheranin dhe përfaqësuesit e tij të armatosur, si dhe për Izraelin. Një balancë e re e fuqisë rajonale do të detyrojë përmbajtje mbi të dyja palët.
Skeptikët do ta hedhin poshtë marrëveshjen e Mekës si thjesht simbolikë. Por forcat pakistaneze janë tashmë të përfshira, koalicioni detar i udhëhequr nga Arabia Saudite është krijuar, strukturat ushtarake të udhëhequra nga sauditët në Jemen po funksionojnë, dhe Gjiri po debaton për një integrim më të thellë. Marrëveshja i jep formë politike një arkitekture që tashmë po ndërtohet.
Ky është fillimi i Lindjes së Mesme pas-amerikane – jo një rajon pa SHBA-në, por një rajon që nuk është më i varur nga fuqia amerikane për të organizuar sigurinë e tij. Pjesëmarrja mbetet një zgjedhje sovrane, por gjeografia dhe fuqia nuk janë të tilla.
Dhe qendra e gravitetit e rendit që po lind tani është Arabia Saudite.
Ky opinion u botua fillimisht në anglisht në Al Jazeera (8 gusht 2026), me titullin “The post-American Middle East is beginning to take shape”. Solli në shqip Tesheshi.com
Nawaf Obaid është anëtar i lartë në Departamentin e Studimeve të Luftës në King’s College, si dhe themelues i platformës së inteligjencës “Project AURORAH GeoSignal MASINT System”. Ai është autori i librit që pritet të botohet së shpejti: “Saudi Arabia’s quiet victory in South Yemen: How Riyadh reclaimed the battle-space through C5ISR dominance” (Helion).
