Referendumi i pritshëm mbi neutralitetin qindravjeçar: të vijojë apo jo?
Më 27 shtator, qytetarët zviceranë do t’i përgjigjen një pyetjeje që në pamje të parë duket filozofike, por që mund të ketë pasoja konkrete për politikën e jashtme të vendit: Çfarë do të thotë sot të jesh neutral? A nënkupton kjo të mos mbash asnjë qëndrim, apo të ruash të drejtën për të zgjedhur një anë pa hyrë në luftë?
Në një botë ku konfliktet dhe përplasjet ndërkombëtare po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë qëndrimin mënjanë, zviceranët duhet të vendosin nëse neutraliteti është një busull që orienton politikën e jashtme apo një spirancë që e mban vendin të lidhur pas së kaluarës.
Në qendër të referendumit është e ashtuquajtura “Nisma për Neutralitetin”, e cila kërkon që në Kushtetutën federale të përcaktohen rregulla shumë më të forta.
Nëse miratohet, Zvicra jo vetëm që do të duhej të qëndronte jashtë luftërave, por nuk do të mund të anëtarësohej apo të bashkëpunonte me aleanca ushtarake dhe as të vendoste sanksione ekonomike ndaj vendeve në konflikt.
Pikërisht sanksionet janë bërë pika më e debatueshme. Aktualisht, qeveria zvicerane ka të drejtë të vendosë masa ndëshkuese ndaj shteteve të tjera dhe këtë e ka bërë, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës.
Nisma do t’ia kufizonte ndjeshëm këtë hapësirë veprimi. Zvicra nuk është pjesë e Bashkimit Evropian, por është e lidhur ngushtë me të ekonomikisht dhe politikisht.
Pas nisjes së luftës në Ukrainë, qeveria zvicerane vendosi të përshtaste shumicën e sanksioneve të BE-së ndaj Moskës. Sipas studiuesit Daniel Möckli, një refuzim i tyre do ta kishte rrezikuar vendin nga izolimi politik dhe ekonomik në Evropë.
Përkrahësit e nismës, ndërkohë, argumentojnë se sanksionet dhe politika e eksportit të armëve e kanë larguar Zvicrën nga neutraliteti tradicional.
Christoph Blocher, një nga figurat kryesore të Partisë Popullore Zvicerane, ka deklaruar se neutraliteti është pikërisht ajo që e mbron vendin nga lufta.
Në të njëjtën linjë, ish-deputeti Walter Wobmann argumenton se Zvicra nuk mund të jetë “gjysmë neutrale”: ose qëndron tërësisht jashtë aleancave dhe konflikteve, ose pranon një tjetër rol ndërkombëtar.
Megjithatë, kundërshtarët e nismës, mes tyre qeveria, parlamenti dhe shumica e partive kryesore, thonë se neutraliteti nuk duhet të nënkuptojë pasivitet përballë shkeljeve të së drejtës ndërkombëtare.
Historiani Marco Jorio kujton se Zvicra ka marrë edhe më herët pjesë në regjime sanksionesh, përfshirë masat ndaj Italisë së Musolinit në vitin 1935 dhe ndaj Bashkimit Sovjetik gjatë Luftës së Ftohtë.
Debati prek edhe një çështje më të gjerë: a mund të ndahet neutraliteti ushtarak nga ai ekonomik dhe politik? Möckli argumenton se neutraliteti nuk kërkon domosdoshmërisht indiferencë ndaj së drejtës dhe vlerave.
Ndërsa Lisa Marchon, bashkëdrejtuese e organizatës Operation Libero, thekson se neutraliteti nuk mund të përdoret si justifikim për të qëndruar pasiv përballë padrejtësive.
Debati është veçanërisht i rëndësishëm në një kohë kur kërcënimet nuk kufizohen më te luftërat tradicionale mes shteteve. Sulmet kibernetike, sabotazhet hibride dhe armët me rreze të gjatë veprimi kalojnë lehtësisht kufijtë.
Për një vend të vogël si Zvicra, pyetja mbetet se si mund të ruajë pavarësinë pa u izoluar. Më 27 shtator, zviceranët do të japin përgjigjen e tyre. tesheshi
