Sjellja e dhembshur me agresorin, jo dashuri por strategji mbijetese
Pesëdhjetë e tre vjet më parë, krimineli Jan-Erik Olsson hyri në një bankë në sheshin Norrmalmstorg, në qendër të Stokholmit, nxori një automatik dhe qëlloi në tavan.
Më pas mori peng katër punonjës të bankës dhe kërkoi tre milionë korona suedeze, një makinë për t’u arratisur dhe lirimin e Clark Olofsson, një person që e kishte njohur në burg.
Policia pranoi kërkesat e tij, por Olsson nuk pranoi të lironte pengjet. Ndërsa ditët kalonin, ndodhi diçka që i habiti autoritetet. Pengjet nisën të shfaqnin ndjenja pozitive ndaj rrëmbyesve dhe madje u kërkuan policëve të mos i dëmtonin ata.
Psikiatri Nils Bejerot, i cili këshillonte policinë gjatë krizës, e quajti këtë reagim “sindroma e Norrmalmstorgut”. Por ai nuk kishte intervistuar asnjë prej pengjeve. Me kalimin e kohës, termi u bë i njohur në të gjithë botën si “Sindroma e Stokholmit”.
Problemi është se ajo nuk ka qenë kurrë një diagnozë zyrtare. Termi nuk gjendet në manualet kryesore ndërkombëtare të diagnostikimit psikiatrik.
Megjithatë, përdoret gjerësisht për raste kur njerëzit e marrë peng, të rrëmbyer ose të dhunuar duket se zhvillojnë ndjenja pozitive ndaj personit që i kërcënon.
Sipas këtij përkufizimi, viktimat mund të refuzojnë të arratisen, të mos u besojnë shpëtimtarëve, t’i cilësojnë si shumë të rëndësishme gjestet e vogla të mirësisë nga agresori ose të përpiqen të zbatojnë urdhrat e tij.
Por ta quash këtë një “sindromë” mund të jetë çorientuese. Një person që përballet me një kërcënim ekstrem nuk sillet domosdoshmërisht në mënyrë irracionale. Përkundrazi, sjellja mund të jetë një strategji mbijetese.
Nëse qetësimi i agresorit, krijimi i një marrëdhënieje me të ose shfaqja e bindjes ul rrezikun e dhunës, atëherë një reagim i tillë mund të jetë plotësisht i kuptueshëm.
Në situata pengmarrjeje, edhe negociatorët e policisë përpiqen të krijojnë besim me agresorin, sepse kjo mund t’u japë më shumë ndikim mbi sjelljen e tij.
Edhe pengjet mund të përdorin një strategji të ngjashme. Një sjellje që nga jashtë duket si afeksion ose besnikëri mund të jetë në fakt një përpjekje për të siguruar ushqim, ujë, ngrohtësi, kujdes mjekësor ose thjesht për të shmangur dhunën.
Për këtë arsye, psikologët janë të kujdesshëm ndaj idesë se një sjellje e tillë duhet trajtuar si diçka patologjike. Më e dobishme është të pyetet se çfarë funksioni kishte ajo sjellje për personin që e përjetonte, sesa të gjykohet nga mënyra se si duket për një vëzhgues të jashtëm.
Disa studiues kanë propozuar që termi “Sindroma e Stokholmit”, të zëvendësohet me konceptin e “zbutjes” ose “qetësimit”, për të përshkruar përpjekjen e viktimës për të ulur agresivitetin e një personi të rrezikshëm.
Në këtë këndvështrim, lidhja e dukshme mes viktimës dhe agresorit nuk është domosdoshmërisht kontradiktore. Në një situatë irracionale, reagimi i viktimës mund të jetë mënyra më racionale për të mbijetuar.
Pas më shumë se 50 vitesh, termi i Bejerotit mund të ketë humbur vlerën e tij. Heqja dorë prej tij do të mund të ndikonte edhe në mënyrën se si policia, gjykatat dhe mjekët i kuptojnë viktimat, pa i futur reagimet e tyre nën etiketën e një “sindrome” që nuk ka qenë kurrë diagnozë zyrtare. tesheshi
