Arben Ramkaj i Qendrës së Bashkëpunimit Ndërfetar, sqarime mbi statusin real të Kryegjyshatës
Dr. Arben Ramkaj, studiues i dialogut ndërfetar dhe marrëdhënieve ndërkulturore, si dhe drejtues i Qendrës së Bashkëpunimit Ndërfetar, ka bërë publike parashtresën e tij drejtuar Komisionit Evropian për projektin e krijimit të një statusi sovran për Kryegjyshatën Botërore Bektashiane. Ramkaj sqaron se nisma është ndërmarrë vetëm në cilësinë e tij personale dhe nuk përfaqëson ndonjë organizatë apo institucion.
Në komunikimin drejtuar Komisionerit Evropian për Punët e Brendshme dhe Migracionin, Magnus Brunner, ai kërkon që çështja të shqyrtohet përtej dimensionit fetar, duke vlerësuar pasojat e mundshme kushtetuese, juridike dhe institucionale të krijimit të një entiteti me elemente sovraniteti.
Ramkaj shpreh respekt për komunitetin bektashi, historinë dhe trashëgiminë e tij shpirtërore. Sipas tij, të drejtat e komunitetit për personalitet juridik, autonomi institucionale, administrimin e pronës dhe ushtrimin e lirë të besimit janë të ligjshme dhe duhet të garantohen.
Shqetësimi, argumenton ai, nis kur koncepti i autonomisë fetare zëvendësohet me krijimin e një territori sovran, shtetësi, imunitete, kapacitete diplomatike apo kompetenca të ngjashme me ato të një shteti. Një ndryshim i tillë, sipas Ramkajt, kërkon një bazë të qartë në Kushtetutë dhe në të drejtën ndërkombëtare.
Një nga çështjet kryesore të ngritura në parashtresë është edhe parimi i barazisë ndërmjet komuniteteve fetare. Ramkaj pyet nëse dhënia e një statusi sovran vetëm për një komunitet mund të krijojë një kategori të veçantë privilegjesh juridike dhe publike, të ndryshme nga ato që gëzojnë komunitetet e tjera fetare në Shqipëri.
Ai paralajmëron gjithashtu për pasojat afatgjata që një model i tillë mund të ketë mbi ekuilibrat e bashkëjetesës fetare në Shqipëri dhe në Ballkanin Perëndimor. Sipas tij, modeli shqiptar është ndërtuar mbi qytetarinë e përbashkët dhe barazinë përpara ligjit dhe çdo ndryshim i këtij ekuilibri duhet të shoqërohet me debat të gjerë publik e institucional.
Ramkaj i kërkon Komisionit Evropian që, nëse nisma shndërrohet në projektligj, ndryshim kushtetues, traktat apo instrument tjetër juridik, ajo të shqyrtohet edhe në kuadër të procesit të integrimit evropian, sundimit të ligjit dhe të drejtave themelore.
Ndër kërkesat e tij janë publikimi i plotë i modelit juridik, përcaktimi i territorit dhe kompetencave, sqarimi i çështjeve të shtetësisë, imuniteteve dhe atributeve diplomatike, si dhe konsultimi me komunitetet fetare, ekspertët kushtetues, Parlamentin dhe shoqërinë civile.
Ai sugjeron gjithashtu që, pasi të paraqitet një projekt konkret, të kërkohet një opinion i pavarur nga Komisioni i Venecias.
Në fund, Ramkaj kundërshton zbatimin automatik të analogjisë me Vatikanin, duke argumentuar se Shteti i Qytetit të Vatikanit është rezultat i rrethanave specifike historike dhe juridike, të lidhura me Traktatin e Lateranit të vitit 1929.
Sipas tij, bashkëjetesa fetare në Shqipëri duhet të forcohet përmes qytetarisë së barabartë, autonomisë institucionale dhe dialogut, dhe jo përmes krijimit të kategorive të veçanta të sovranitetit mbi baza fetare.
Letra e plote
DR. ARBEN RAMKAJ
Liria e fesë | Qytetaria e barabartë | Bashkëjetesa ndërfetare
21 gusht 2026
Z. Magnus Brunner
Komisioner Evropian për Punët e Brendshme dhe Migracionin
Komisioni Evropian
Rue de la Loi / Wetstraat 200
1049 Bruksel, Belgjikë
LËNDA: KËRKESË PËR VËMENDJEN E KOMISIONIT EVROPIAN NDAJ PROPOZIMIT PËR STATUS SOVRAN TË KRYEGJYSHATËS BOTËRORE BEKTASHIANE NË SHQIPËRI
I nderuar Komisioner Brunner,
Kam nderin t’ju drejtohem vetëm në cilësinë time personale. Ky komunikim është një nismë tërësisht personale, e përgatitur dhe e paraqitur vetëm në emrin tim, dhe nuk përfaqëson apo angazhon asnjë organizatë, institucion, shoqatë apo palë të tretë. Ai udhëhiqet nga angazhimi im personal ndaj lirisë së fesë ose besimit, qytetarisë së barabartë, konstitucionalizmit demokratik dhe dialogut konstruktiv ndërfetar.
Me respekt, kërkoj vëmendjen e Komisionit Evropian ndaj nismës së paraqitur nga Kryeministri i Shqipërisë lidhur me krijimin e një statusi sovran — të përshkruar publikisht, në momente të ndryshme, si një “Shtet Sovran i Urdhrit Bektashi”, një “shtet shpirtëror” dhe një entitet i posaçëm — brenda territorit të njohur ndërkombëtarisht të Republikës së Shqipërisë.
Konteksti publik dhe arsyeja e këtij komunikimi
Në shtator 2024, Kryeministri njoftoi në arenën ndërkombëtare se Shqipëria synonte të mbështeste shndërrimin e Selisë Botërore të Urdhrit Bektashi në një shtet sovran në Tiranë, duke e paraqitur nismën si një qendër të re të moderimit, tolerancës dhe bashkëjetesës paqësore.
Më 25 janar 2025, gjatë 95-vjetorit të themelimit të Selisë Botërore Bektashiane në Shqipëri, ai e mbrojti përsëri idenë e dhënies së statusit sovran Qendrës Botërore Bektashiane dhe iu referua kontributit historik dhe vuajtjeve të bektashinjve shqiptarë si arsye për mbështetjen e kësaj nisme. [1] [2]
Në shpjegimet e mëvonshme publike, Kryeministri deklaroi se entiteti i propozuar nuk do të kishte polici, dogana apo administratë tatimore dhe se do të ishte në përputhje me Kushtetutën e Shqipërisë.
Këto deklarata duket se synojnë të theksojnë natyrën simbolike dhe shpirtërore të propozimit. Megjithatë, ato nuk i zgjidhin çështjet kryesore juridike: çfarë nënkuptohet me status sovran; nëse parashikohen territor, shtetësi, imunitete, personalitet juridik ndërkombëtar apo kompetenca publike; dhe si do të pajtoheshin këto rregullime me karakterin kushtetues të Shqipërisë si republikë unitare dhe e pandashme. [3] [4]
Shqetësimi im mund të shprehet me saktësi në këtë mënyrë: mbrojtja, personaliteti juridik, të drejtat pronësore dhe autonomia institucionale e komunitetit bektashi janë kërkesa legjitime të lirisë fetare. Dhënia e mundshme e sovranitetit territorial, shtetësisë, kapacitetit diplomatik, personalitetit juridik ndërkombëtar apo kompetencave publike të ngjashme me ato të një shteti do të përbënte një çështje juridikisht të dallueshme, e cila kërkon bazën e vet kushtetuese dhe të së drejtës ndërkombëtare. [4] [5] [8] [9]
Respekti ndaj komunitetit bektashi
Kam respekt të sinqertë për komunitetin bektashi, trashëgiminë e tij shpirtërore dhe kontributin e tij në Shqipëri dhe në rajonin më të gjerë të Ballkanit.
Besimtarët bektashinj duhet të gëzojnë të njëjtën mbrojtje të plotë, dinjitet, të drejta pronësore, autonomi institucionale dhe liri të praktikimit të fesë si çdo komunitet tjetër.
Asgjë në këtë komunikim nuk duhet të interpretohet si vënie në pikëpyetje e vendit të tyre në peizazhin fetar evropian apo brenda familjes më të gjerë historike të traditave islame.
Shqetësimi im drejtohet vetëm ndaj shndërrimit, të udhëhequr nga shteti, të identitetit fetar në një pretendim për sovranitet territorial ose thuajse territorial.
Besoj se të drejtat e komunitetit bektashi mund të mbrohen dhe të forcohen nëpërmjet garancive kushtetuese, kthimit të drejtë ose mbrojtjes së pronës së ligjshme, institucioneve akademike dhe kulturore, si dhe pjesëmarrjes së barabartë në jetën publike — pa ndryshuar rendin territorial dhe kushtetues të Shqipërisë.
Çështje me rëndësi evropiane
1. Barazia ndërmjet komuniteteve fetare
Një status sovran ose i ngjashëm me atë të një shteti, i dhënë një komuniteti të vetëm, mund të krijojë një hierarki të të drejtave fetare dhe të privilegjeve publike.
Çdo trajtim i diferencuar do të duhej të kishte një justifikim objektiv dhe të arsyeshëm, një qëllim legjitim dhe të respektonte proporcionalitetin, në përputhje me barazinë kushtetuese, neutralitetin e shtetit dhe standardet evropiane të të drejtave të njeriut. [4] [5] [7] [9] [19]
2. Rreziku i sektarizimit afatgjatë
Shqipëria historikisht i ka shmangur ndarjet sunite-bektashiane të përjetuara në vende të tjera.
Riklasifikimi i një tradite islame si një entitet sovran mund të krijojë pretendime konkurruese për përfaqësim dhe të fusë një dinamikë politike sektare, e cila aktualisht nuk e karakterizon shoqërinë shqiptare.
3. Pasojat rajonale dhe gjeopolitike
Komunitete bektashiane dhe komunitete të lidhura me to janë të pranishme në Turqi, Greqi, Maqedoninë e Veriut, Kosovë dhe vende të tjera.
Një qendër e re fetare sovrane mund të përfshihet, me ose pa dashje, në mosmarrëveshje që lidhen me përfaqësimin fetar, statusin e pakicave, ndikimin e jashtëm dhe besnikëritë ndërkufitare.
4. Precedenti përtej Shqipërisë
Në vendet evropiane dhe vendet kandidate me struktura komplekse fetare dhe etnopolitike, përfshirë Bosnjë-Hercegovinën dhe pjesë të Ballkanit Perëndimor, kjo nismë mund të nxisë kërkesa për autonomi territoriale fetare, privilegje jashtëterritoriale ose sovranitet të diferencuar.
Pretendime të tilla do të ushtronin presion mbi qytetarinë civile dhe integritetin territorial të shteteve demokratike laike.
5. Kufijtë e analogjisë me Vatikanin
Qyteti i Vatikanit u krijua nëpërmjet Traktatit të Lateranit të vitit 1929, në rrethana të veçanta historike të lidhura me pozitën ndërkombëtare dhe misionin mbarëbotëror të Selisë së Shenjtë.
Kjo histori nuk ofron automatikisht një model juridik të transferueshëm për krijimin e një sovraniteti të ri konfesional në Evropën bashkëkohore. Çdo analogji kërkon një analizë të pavarur kushtetuese dhe të së drejtës ndërkombëtare. [10]
Rëndësia për rrugën evropiane të Shqipërisë
Shqipëria është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Përparimi i saj drejt anëtarësimit është i pandashëm nga respektimi i demokracisë, sundimit të ligjit, të drejtave të njeriut, mbrojtjes së pakicave dhe institucioneve të qëndrueshme.
Për këtë arsye, statusi i propozuar nuk mund të trajtohet si ekskluzivisht simbolik, nëse një instrument i ardhshëm juridik përfshin ndryshime kushtetuese, pasoja territoriale, të drejta publike të diferencuara, shtetësi, imunitete apo personalitet juridik ndërkombëtar.
Në të njëjtën kohë, nuk duhet të bëhet asnjë vlerësim përfundimtar për përputhshmërinë përpara se autoritetet kompetente të publikojnë projektligjin konkret, ndryshimin kushtetues, traktatin apo instrumentin tjetër juridik të parashikuar. [11] [12]
Gjithashtu, jam i shqetësuar se një nismë e kësaj rëndësie duket se është zhvilluar pa një konsultim gjithëpërfshirës dhe transparent, me përfshirjen e të gjitha komuniteteve fetare të njohura, ekspertëve kushtetues, shoqërisë civile, Parlamentit dhe institucioneve përkatëse evropiane.
Bashkëjetesa fetare në Shqipëri është një arritje e përbashkët kombëtare. Çdo masë që mund ta riformësojë atë kërkon një diskutim gjithëpërfshirës, publikimin në kohë të instrumentit të propozuar dhe standardin më të lartë të shqyrtimit kushtetues.
Raporti i Komisionit Evropian për Sundimin e Ligjit për Shqipërinë për vitin 2026 evidenton në mënyrë të posaçme shqetësimet e vazhdueshme lidhur me efektivitetin e konsultimit publik dhe të politikëbërjes së bazuar në prova. [12]
Baza juridike dhe institucionale
Uniteti kushtetues, integriteti territorial, sovraniteti dhe ligjshmëria
Nenet 1, pika 2; 2; 3 dhe 4 të Kushtetutës e përcaktojnë Shqipërinë si një shtet unitar dhe të pandashëm; përcaktojnë se sovraniteti i përket popullit; identifikojnë pavarësinë e shtetit dhe integritetin territorial ndër bazat që shteti duhet të respektojë dhe të mbrojë; si dhe e përcaktojnë Kushtetutën si ligjin më të lartë.
Neni 121, pika 1, shkronja “a”, kërkon që marrëveshjet ndërkombëtare që lidhen me territorin të ratifikohen me ligj. Neni 122 rregullon efektin e brendshëm të marrëveshjeve të ratifikuara. Neni 131, pika 1, shkronja “b”, i jep Gjykatës Kushtetuese kompetencën për të shqyrtuar përputhshmërinë e marrëveshjeve ndërkombëtare me Kushtetutën përpara ratifikimit, ndërsa neni 177 rregullon rishikimin e Kushtetutës.
Neni 123 lidhet me delegimin e kompetencave shtetërore organizatave ndërkombëtare dhe do të ishte i rëndësishëm vetëm nëse modeli përfundimtar juridik do të hynte në fushën e zbatimit të tij.
Për rrjedhojë, procedura e zbatueshme varet nga instrumenti konkret që do të zgjidhet. Ky instrument duhet të publikohet dhe të vlerësohet dhe jo të nxirret si përfundim vetëm nga përshkrimet politike. [4]
Neutraliteti i shtetit, barazia dhe statusi ekzistues kushtetues i komuniteteve fetare
Neni 10 përcakton se Shqipëria nuk ka fe zyrtare, se shteti është neutral në çështjet e besimit dhe të ndërgjegjes, si dhe se njeh barazinë dhe pavarësinë e komuniteteve fetare.
Neni 10, pika 5, përcakton se marrëdhëniet ndërmjet shtetit dhe komuniteteve fetare rregullohen mbi bazën e marrëveshjeve të lidhura me Këshillin e Ministrave dhe të ratifikuara nga Kuvendi. Neni 10, pika 6, i njeh komunitetet fetare si persona juridikë dhe garanton pavarësinë e tyre në administrimin e pasurive.
Nenet 18 dhe 24 përforcojnë barazinë, mosdiskriminimin dhe lirinë e fesë.
Këto dispozita lejojnë bashkëpunim të ligjshëm dhe rregullime të diferencuara, kur ato janë të justifikuara, por nuk i japin vetvetiu përgjigje pyetjes nëse mund të jepet sovranitet territorial apo status shtetëror. [4]
Standardet e Konventës Evropiane
Nenet 9 dhe 14 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, së bashku me nenin 1 të Protokollit nr. 12, mbrojnë lirinë e fesë dhe ndalojnë trajtimin diskriminues të pajustifikuar.
Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut e përshkruan rolin e shtetit si atë të një organizatori neutral dhe të paanshëm të pluralizmit fetar.
Jurisprudenca e saj njeh gjithashtu një hapësirë vlerësimi në format e bashkëpunimit me komunitetet fetare, ndërkohë që kërkon që çdo dallim në trajtim të ketë një justifikim objektiv dhe të arsyeshëm, si dhe një marrëdhënie proporcionale me një qëllim legjitim. [5] [6] [7] [8]
Autonomia fetare është e dallueshme nga sovraniteti
Standardet e Këshillit të Evropës dhe të OSBE/ODIHR-it mbrojnë fuqimisht personalitetin juridik, autonominë e brendshme dhe administrimin e pasurisë së organizatave fetare.
Këto garanci lidhen me gëzimin efektiv të lirisë së fesë. Pa një bazë të veçantë kushtetuese dhe të së drejtës ndërkombëtare, ato nuk japin vetvetiu territor, shtetësi, kapacitet diplomatik apo status shtetëror. [8] [9]
Rëndësia për anëtarësimin në BE dhe dialogu sipas nenit 17
Kriteret politike të Kopenhagës dhe bazat themelore të procesit të anëtarësimit vendosin demokracinë, sundimin e ligjit, të drejtat themelore dhe mbrojtjen e pakicave në qendër të përgatitjeve për anëtarësim.
Neni 17, pika 3, i Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian kërkon veçmas që Bashkimi të mbajë një dialog të hapur, transparent dhe të rregullt me kishat, shoqatat dhe komunitetet fetare, si dhe me organizatat filozofike dhe jofetare.
Neni 17 ofron një kanal legjitim për dialog, por nuk përbën, në vetvete, një bazë juridike që Komisioni të përcaktojë paraprakisht kushtetutshmërinë e një mase shqiptare ende të papublikuar.
Megjithatë, Komisioni mund ta trajtojë çështjen nëpërmjet monitorimit të procesit të anëtarësimit, dialogut për të drejtat themelore dhe angazhimit të strukturuar në kuadër të nenit 17. [11] [12] [13] [14] [15] [19]
Kërkesa të respektueshme drejtuar Komisionit Evropian
1. Vlerësim juridik dhe në kuadër të procesit të anëtarësimit
Pasi të jetë publikuar një tekst zyrtar, të shqyrtohet përputhshmëria e tij me rendin kushtetues të Shqipërisë, Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe parimet që rregullojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian, pa paragjykuar vlerësimin përfundimtar përpara publikimit të instrumentit juridik. [4]–[13]
2. Sqarimi dhe publikimi i statusit të propozuar
Të ftohen autoritetet shqiptare që të publikojnë instrumentin juridik të synuar dhe të sqarojnë zyrtarisht territorin, kufijtë, kompetencat, personalitetin juridik, rregullimet e shtetësisë, imunitetet, atributet diplomatike, tatimin, policimin, zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, si dhe pasojat e brendshme ose ndërkombëtare që parashikohen nga termi “status sovran”.
3. Konsultim kombëtar gjithëpërfshirës
Të inkurajohet zhvillimi i një konsultimi të hapur, në kohë dhe të strukturuar me të gjitha komunitetet fetare të njohura, Kuvendin, shoqërinë civile dhe ekspertët përkatës shqiptarë dhe ndërkombëtarë, përpara ndërmarrjes së çdo mase legjislative, traktatore apo kushtetuese. [12]
4. Ekspertizë e pavarur kushtetuese
Të shqyrtohet nëse Bashkimi Evropian duhet të kërkojë, ose të inkurajojë autoritetet kompetente shqiptare që të kërkojnë, një opinion nga Komisioni i Venecias pasi të jetë përgatitur një projekt zyrtar.
Komisioni i Venecias mund të japë opinione të posaçme për vende të veçanta me kërkesë të Bashkimit Evropian ose të autoriteteve të shtetit përkatës. [18]
5. Monitorimi në kuadër të procesit të anëtarësimit
Nëse nisma vijon, procesi dhe efektet e saj juridike të trajtohen në kuadër të monitorimit të Komisionit për sundimin e ligjit, të drejtat themelore dhe zgjerimin, duke përfshirë cilësinë e konsultimit dhe të procesit ligjbërës. [11] [12] [13]
Përfundim
Besoj se liria fetare forcohet kur çdo komunitet mbrohet në mënyrë të barabartë nga shteti dhe jo kur një komunitet shndërrohet në shtet.
Modeli shqiptar i bashkëjetesës duhet të konsolidohet nëpërmjet qytetarisë së barabartë, autonomisë institucionale dhe dialogut dhe jo nëpërmjet territorializimit të identitetit fetar apo krijimit të kategorive të pabarabarta të sovranitetit fetar.
Me respekt, kërkoj vëmendjen tuaj ndaj kësaj çështjeje në kuadër të përgjegjësive të Komisionit për procesin e anëtarësimit dhe të drejtat themelore, si dhe, si një kanal i përshtatshëm dialogu dhe jo si zëvendësim i shqyrtimit kushtetues, në kuadër të nenit 17 të Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian. [13] [14] [15]
Do ta mirëprisja mundësinë për të marrë një pergjigje nga ju.
Me respekt,
Dr. Arben Ramkaj
Nismë personale – paraqitur vetëm në cilësinë time individuale
KOPJE
Z. Vincent Depaigne, Koordinator i Komisionit Evropian për dialogun sipas nenit 17 me kishat, shoqatat ose komunitetet fetare, si dhe organizatat filozofike dhe jofetare;
Znj. Mairead McGuinness, e Dërguar e Posaçme për promovimin e lirisë së fesë ose besimit jashtë Bashkimit Evropian;
Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri, Tiranë.
DËRGIMI ELEKTRONIK
Për: cab-brunner-contact@ec.europa.eu
Kopje: SG-ARTICLE-17-DIALOGUE@ec.europa.eu; vincent.depaigne@ec.europa.eu; delegation-albania@eeas.europa.eu
REFERENCAT JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE
Referencat e mëposhtme mbështesin të dhënat faktike, analizën kushtetuese dhe standardet evropiane mbi të cilat mbështetet kjo parashtresë. Të gjitha burimet në internet janë verifikuar për herë të fundit më 27 gusht 2026.
[1] Kryeministri i Shqipërisë, fjalimi në Samitin e Kombeve të Bashkuara për të Ardhmen, 22 shtator 2024.
Burim zyrtar.
[2] Kryeministri i Shqipërisë, fjalimi me rastin e 95-vjetorit të themelimit të Selisë Botërore Bektashiane në Shqipëri, 25 janar 2025.
Burim zyrtar.
[3] Agjencia Telegrafike Shqiptare, shpjegimi i Kryeministrit se entiteti i propozuar nuk do të kishte polici, dogana apo administratë tatimore, 4 shkurt 2025.
Burim zyrtar.
[4] Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, përfshirë nenet 1–4, 10, 18, 24, 121–123, 131, 134 dhe 177; teksti i konsoliduar në gjuhën angleze i Komisionit të Venecias, CDL-REF(2016)064.
Burim zyrtar.
[5] Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, nenet 9 dhe 14, si dhe Protokolli nr. 12, neni 1.
Burim zyrtar.
[6] Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, Udhëzuesi për nenin 9 – Liria e mendimit, ndërgjegjes dhe fesë, përditësuar më 5 mars 2026.
Burim zyrtar.
[7] Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, çështja İzzettin Doğan dhe të tjerë kundër Turqisë [Dhoma e Madhe], nr. 62649/10, 26 prill 2016.
Burim zyrtar.
[8] Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, Ndarja e Njohurive, Tema kryesore: Autonomia e organizatave fetare, përditësuar më 5 mars 2026.
Burim zyrtar.
[9] Komisioni i Venecias dhe OSBE/ODIHR, Udhëzimet e Përbashkëta mbi Personalitetin Juridik të Komuniteteve Fetare ose të Besimit, CDL-AD(2014)023.
Burim zyrtar.
[10] Selia e Shenjtë, informacion zyrtar mbi Shtetin e Qytetit të Vatikanit dhe krijimin e tij nëpërmjet Traktatit të Lateranit të vitit 1929.
Burim zyrtar.
[11] Komisioni Evropian, Kushtet për anëtarësimin në Bashkimin Evropian – kriteret e Kopenhagës.
Burim zyrtar.
[12] Komisioni Evropian, Raporti për Sundimin e Ligjit 2026 – Kapitulli për Shqipërinë, 17 korrik 2026.
Burim zyrtar.
[13] Komisioni Evropian, Raporti për Sundimin e Ligjit 2026 dhe përfshirja e vendeve të zgjerimit.
Burim zyrtar.
[14] Traktati për Funksionimin e Bashkimit Evropian, neni 17.
Burim zyrtar.
[15] Komisioni Evropian, faqja zyrtare e dialogut sipas nenit 17 dhe konfirmimi i Vincent Depaigne si Koordinator.
Burim zyrtar.
[16] Komisioni Evropian, profili zyrtar dhe mandati i Komisionerit Magnus Brunner.
Burim zyrtar.
[17] Komisioni Evropian, emërimi dhe mandati i Mairead McGuinness si e Dërguar e Posaçme për lirinë e fesë ose besimit jashtë Bashkimit Evropian.
Burim zyrtar.
[18] Këshilli i Evropës, mandati i Komisionit të Venecias dhe autoritetet që kanë të drejtë të kërkojnë opinione të posaçme për vende të veçanta.
Burim zyrtar.
