Libia, viktimë e kaosit politik, mungesës së investimeve dhe korrupsionit
Libia është një nga paradokset më të mëdha energjetike të botës. Një vend që prodhon mbi 1.3 milionë fuçi naftë në ditë, me rezerva të mëdha hidrokarburesh dhe një popullsi prej vetëm rreth 7.5 milionë banorësh, nuk arrin të garantojë energji elektrike të qëndrueshme për qytetarët e tij.
Gjatë verës, ndërprerjet e energjisë janë kthyer në një realitet të përditshëm për miliona libianë, me zona të ndryshme të vendit që mbeten pa drita për gjashtë deri në dhjetë orë në ditë.
Kriza ka prekur bizneset, familjet dhe shërbimet bazë, duke shkaktuar protesta në Tripoli, Zawiya dhe Misrata, ku qytetarët kanë kërkuar furnizim më të qëndrueshëm dhe dorëheqjen e kryeministrit Abdul Hamid Dbeibah.
Një nga episodet më simbolike të dëshpërimit ndodhi në Tripoli, kur restoranti i njohur i ushqimeve të detit Al Robyan ofroi ushqime falas në këmbim të karburantit për gjeneratorin.
“Na kanë mbaruar zgjidhjet tokësore”, shkroi restoranti, një fjali që përmbledh frustrimin e një vendi të pasur me energji, por të paaftë për ta kthyer atë në furnizim të besueshëm. Kriza ka goditur të gjithë ekonominë.
Fabrikat e ujit të pijshëm janë përballur me vështirësi për shkak të mungesës së energjisë për pompa dhe filtra, ndërsa shumë restorante dhe biznese të vogla janë detyruar të mbyllen.
Shumë familje kanë humbur ushqimet e ruajtura në frigoriferë për shkak të ndërprerjeve të gjata. Problemi nuk është mungesa e burimeve, por dështimi për t’i menaxhuar ato.
Rreth 70 për qind e energjisë elektrike në Libi prodhohet nga gazi natyror, çka e bën sistemin shumë të varur nga prodhimi i gazit dhe mirëmbajtja e infrastrukturës. Por për vite me radhë, investimet kanë mbetur pas, ndërsa projektet e reja janë vonuar.
Për të përballuar krizën, Tripoli iu drejtua edhe Egjiptit. Kajro rriti kapacitetin e eksportit të energjisë elektrike drejt Libisë me rreth 43 për qind, duke e çuar në 100 megavat, por kjo mbulon vetëm një pjesë të vogël të mungesës reale të energjisë.
Po ashtu, Libia shlyeu detyrimet e papaguara ndaj Egjiptit prej rreth 90 milionë dollarësh. Në pamje të parë, bashkëpunimi mes dy vendeve duket logjik: Libia ka hidrokarburet, ndërsa Egjipti ka kapacitete më të mëdha të prodhimit dhe përpunimit.
Por ekspertët paralajmërojnë se ky partneritet nuk zgjidh problemin themelor. “Një vend që importon energji elektrike nga Egjipti, në mënyrë indirekte, importon edhe rrezikun e gazit të Egjiptit”, ka paralajmëruar Karim Elgendy nga Instituti i Karbonit.
Vetë Egjipti po përballet me probleme energjetike për shkak të rënies së prodhimit vendas të gazit dhe është detyruar të rrisë importet, përfshirë një marrëveshje të madhe me Izraelin për furnizime me gaz.
Sipas analistëve, rrënjët e krizës libiane shkojnë pas vitit 2011, kur rrëzimi i Muamar Gadafit e zhyti vendin në një periudhë të gjatë paqëndrueshmërie politike.
Që atëherë, Libia është ndarë mes autoriteteve rivale në lindje dhe perëndim, duke krijuar një sistem ku vendimmarrja shpesh bllokohet nga interesat politike.
Eksperti mbi Libinë, Jalel Harchaoui, thotë se vendi ka bërë një gabim strategjik duke mos investuar në kapacitetet e prodhimit të gazit natyror. Edhe pse gazi mban ndezur pjesën më të madhe të rrjetit elektrik, për vite nuk është nisur asnjë projekt i rëndësishëm i ri.
Sipas tij, nëse kjo prirje vazhdon, Libia mund të arrijë deri në pikën absurde që të detyrohet të importojë gaz natyror, pavarësisht rezervave të mëdha që ka nën tokë dhe në det.
Korrupsioni ka qenë një tjetër faktor që ka thelluar krizën. Vonesat në projekte, blerjet e pajisjeve të përdorura të paraqitura si të reja dhe mungesa e kontrollit institucional kanë dobësuar më tej sektorin energjetik.
Pra historia e Libisë tregon se pasuria natyrore nuk mjafton. Nafta dhe gazi mund të krijojnë pasuri vetëm kur ekzistojnë institucione funksionale, investime afatgjata dhe stabilitet politik.
Përndryshe, edhe një vend me burime të pafundme mund të mbetet në errësirë. /tesheshi
