Jo për shkak të presionit amerikan, por të veprimeve të vetë Teheranit
Hilal Kaplan, Daily Sabah
Më 17 maj 2010, një fotografi në Teheran tregonte Recep Tayyip Erdoğan, Luiz Inácio Lula da Silva dhe Mahmoud Ahmadinejad me duart e ngritura së bashku, pas një marrëveshjeje për shkëmbimin e karburantit bërthamor.
Pak javë më vonë, kur Këshilli i Sigurimit i OKB-së votoi sanksione të reja ndaj Iranit, Turqia votoi kundër. Në atë kohë, Erdoğan u quajt edhe “avokati i Iranit”.
Për 15 vjet, ndërsa pjesa më e madhe e botës mbyllte dyert ndaj Teheranit, Ankaraja vazhdoi tregtinë, bleu gazin iranian dhe ruajti kanalin diplomatik. Por sot po mbyllet një kapitull i kësaj marrëdhënieje.
Banka iraniane Mellat, që operonte në Stamboll prej 44 vitesh, humbi licencën më 18 shtator. Ndërkohë kompania ajrore Mahan Air, e përfshirë në listat amerikane të sanksioneve që prej vitit 2011, kreu fluturimin e fundit mes Teheranit dhe Stambollit.
Reagimi ishte i parashikueshëm: “Amerika e kërkoi dhe Turqia u bind”. Por Uashingtoni e kishte kërkuar këtë prej 15 vitesh. Pyetja më e rëndësishme është tjetër: pse Ankaraja tha “jo” për kaq gjatë dhe pse tani po thotë “po”?
Përgjigjja duhet kërkuar në Teheran. Më 9 mars, një raketë balistike iraniane që kishte shkelur hapësirën ajrore turke u rrëzua mbi Gaziantep. Katër ditë më vonë ndodhi një tjetër incident i ngjashëm.
Raketa të një vendi fqinj, mbështetjen e të cilit Turqia e kishte mbrojtur për vite me radhë, tashmë po kalonin mbi qiellin turk. Por problemi është më i gjerë. Irani ka luajtur prej kohësh një lojë kontradiktore në rajon.
Në Afganistan dhe Irak, ai bashkëpunoi në periudha të ndryshme me Shtetet e Bashkuara, ndërsa në Siri mbështeti regjimin e Bashar al-Assadit përmes Gardës Revolucionare, Hezbollahut dhe milicive aleate.
Lufta siriane shkaktoi më shumë se 600 mijë viktima dhe zhvendosi miliona njerëz. Turqia hapi kufijtë dhe strehoi më shumë se 4 milionë sirianë. Kur regjimi i Assadit ra më 8 dhjetor 2024, investimi iranian 13-vjeçar në mbështetjen e tij mori fund.
Një skenar i ngjashëm u përsërit në Jemen. Huthinjtë, të mbështetur nga Irani, morën Sanaan në vitin 2014 dhe më pas e shndërruan konfliktin në një kërcënim rajonal.
Kur sulmet e tyre me raketa dhe dronë prekën Arabinë Saudite, Ankaraja nuk e pa çështjen thjesht përmes rivalitetit saudito-iranian, por përmes rrezikut të zgjerimit të konfliktit.
Kur Pakistani i kërkoi Teheranit të frenonte aleatin e tij në Jemen, përgjigjja iraniane ishte: “Ne nuk i kontrollojmë huthinjtë”. Por atëherë lind pyetja e pashmangshme: nëse nuk i kontrolloni, si arrijnë raketat, dronët dhe municionet iraniane në Jemen?
Pikërisht këtu Turqia po vendos një vijë të kuqe. Ankaraja nuk dëshiron të tërhiqet në konfliktin Iran-SHBA dhe, sipas ministrit të Jashtëm Hakan Fidan, nuk pranon që Arabia Saudite të përfshihet në këtë përplasje pa e kërkuar vetë atë.
Për 15 vjet, durimi turk ishte një prej kapitalëve më të çmuar strategjikë të Iranit. Por Teherani e ka shpenzuar atë kapital në Alepo, Sanaa dhe tani edhe në qiellin e Gaziantepit.
Turqia nuk është domosdoshmërisht ajo që ka ndryshuar. Ajo që ka ndryshuar është sjellja e Iranit. Dhe nëse Teherani vazhdon ta konsumojë këtë kapital në Jemen dhe në fronte të tjera, kostoja nuk do të paguhet vetëm nga fqinjët e tij. tesheshi
