Në mungesë të transparencës dhe ekspertizës së pavarur, debati për investimet publike kthehet në përplasje politike pa përgjigje reale
Skandali i raportuar në Banjat e Bënjës nuk është thjesht një episod i izoluar teknik, por një tjetër simptomë e një problemi më të thellë që shoqëron prej vitesh mënyrën e qeverisjes së projekteve publike në Shqipëri: mungesën e përgjegjësisë reale, transparencës së plotë dhe guximit për të pranuar gabimet kur ato ndodhin.
Në vend që një investim mbi 2 milion euro, i financuar nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit, të shërbente si model zhvillimi të qëndrueshëm turistik, sot ai shoqërohet me dyshime serioze për dëmtim të një pasurie natyrore unike.
Dhe më shqetësuese se vetë gjendja e ujërave termale është fakti që asnjë institucion nuk del me një shpjegim teknik të plotë, të verifikueshëm dhe të hapur për publikun.
Kjo heshtje e ekspertizës nuk është neutrale. Ajo krijon përshtypjen e një sistemi ku profesionistët ose nuk lejohen të flasin, ose zgjedhin të mos flasin për të mos hyrë në konflikt me narrativën zyrtare. Në të dyja rastet, humbja është e njëjtë: e vërteta e teknicienëve zëvendësohet nga deklarata politike dhe nga reagime të përgjithshme që nuk sqarojnë asgjë.
Në këtë klimë, edhe reagimi i kryeministrit Edi Rama, i cili e cilëson debatin si “dezinformim” dhe sulm dixhital, tingëllon më shumë si përpjekje për të mbyllur diskutimin sesa për ta ndriçuar atë.
Problemi nuk është ekzistenca e kritikës publike, por mungesa e një kundërprove teknike të detajuar që ta rrëzojë ose ta konfirmojë atë. Kur mungon kjo, çdo etiketim politik vetëm sa e thellon mosbesimin.
Ajo që e bën edhe më shqetësuese këtë rast është se modeli përsëritet. Projekte të prezantuara si “transformuese” shpesh përfundojnë të kontestuara menjëherë pas inaugurimit, ndërsa përgjegjësia shpërndahet në mënyrë të mjegullt midis institucioneve, kontraktorëve dhe mbikëqyrësve teknikë.
Në vend të llogaridhënies, kemi një cikël të njohur: inaugurim, vetë-lavdërim, krizë e heshtur, dhe më pas zhvendosje e vëmendjes.
Në rastin e Bënjës, pyetjet nuk janë as politike dhe as emocionale, por thellësisht teknike dhe institucionale: a u respektuan studimet hidrogjeologjike para ndërhyrjes, kush mban përgjegjësi për projektimin dhe zbatimin, dhe pse nuk është bërë ende një auditim i pavarur publik?
Deri sa këto të marrin përgjigje të qarta, çdo deklaratë mbetet në nivel propagande ose kundër-propagande.
Në fund, problemi nuk është vetëm nëse ujërat janë “tharë” apo jo, por nëse shteti është i aftë të pranojë se kur diçka shkon keq, dikush duhet të mbajë përgjegjësi.
Pa këtë standard minimal, çdo investim publik rrezikon të kthehet në një histori të përsëritur zhgënjimi, ku natyra dëmtohet, paratë shpenzohen dhe ku përgjegjësitë davariten si në mjegull. tesheshi
