Presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, ka bërë thirrje për heqjen e mekanizmit të vetos në OKB, duke kërkuar kalimin nga një sistem që mbron vetëm pesë anëtarë në një sistem që përfshin të gjitha shtetet anëtare, si dhe një Asamble të Përgjithshme më të fuqishme dhe më efektive, raporton Anadolu.
Duke folur me gazetarët në Turkevi në New York, Erdogan tha se struktura ekzistuese, në të cilën vullneti i më shumë se 190 vendeve kufizohet nga fuqia e vetos së pesë anëtarëve të përhershëm, nuk mund të garantojë në mënyrë të mjaftueshme stabilitetin dhe drejtësinë globale.
“Le të hiqet mekanizmi i vetos. Le të kalojmë nga një model i OKB-së që mbron vetëm pesë anëtarë në një mekanizëm që përfshin të gjithë anëtarët”, tha ai.
Ai gjithashtu bëri thirrje për një Asamble të Përgjithshme më të fuqishme dhe më efektive, duke propozuar një sistem në të cilin anëtarët e zgjedhur shërbejnë për mandate të përcaktuara dhe duhet të rifitojnë besimin e komunitetit ndërkombëtar nëse kërkojnë rizgjedhjen.
“Bota nuk ka më nevojë për mure të reja, por për ura të reja”, tha Erdogan.
Deklaratat e presidentit erdhën pas pjesëmarrjes së tij në sesionin e 81-të të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, ku ai përsëriti mbështetjen e Turqisë për multilateralizmin dhe theksoi nevojën për një sistem global më gjithëpërfshirës dhe më të drejtë.
“Ky sistem i padrejtë nuk mund të ruajë stabilitetin dhe paqen globale, të mbrojë parimet themelore që përfaqëson apo të përmbushë premtimin e tij ndaj njerëzimit”, tha ai.
“Çështja nuk ka të bëjë thjesht me faktin që Turqia të ketë më shumë zë, bëhet fjalë për të siguruar që Afrika, Azia, Amerika Latine, bota islame, Evropa dhe të gjitha rajonet e tjera të përfaqësohen në mënyrë të drejtë në sistemin global, përmes përvojave dhe vullnetit të tyre”, shtoi presidenti.
Gaza dhe paqja në Lindjen e Mesme
Duke iu referuar situatës në Gaza, Erdogan tha se paqja e qëndrueshme në Lindjen e Mesme nuk do të jetë e mundur pa i dhënë fund gjakderdhjes, pa vendosur një armëpushim të përhershëm dhe pa siguruar një të ardhme dinjitoze për palestinezët në atdheun e tyre.
Ai tha se gatishmëria e treguar në kuadër të planit të paqes ishte e rëndësishme, duke shtuar se pothuajse të gjitha palët, përfshirë Hamasin, kishin ndërmarrë hapa pozitivë dhe kishin shprehur dëshirën për një zgjidhje.
Megjithatë, ai akuzoi Izraelin se po vazhdon sulmet dhe po minon përpjekjet për paqe.
“Komuniteti ndërkombëtar, veçanërisht Shtetet e Bashkuara, duhet ta detyrojnë Izraelin të respektojë këtë plan”, tha ai.
Erdogan theksoi se vetëm përfundimi i luftës nuk do të ishte i mjaftueshëm, duke bërë thirrje për mekanizma që do të parandalonin rifillimin e konfliktit, për përshpejtimin e rindërtimit në Gaza dhe për garanci për të ardhmen politike të popullit palestinez.
“Katastrofa humanitare në Gaza vazhdon të ekzistojë, edhe nëse bota e kthen shikimin nga ana tjetër”, tha ai.
Erdogan tha se qëndrimi i tij prej shumë vitesh në OKB kishte mbetur i pandryshuar, duke argumentuar se konfliktet në Siri, Irak, Ukrainë dhe Gaza i kishin konfirmuar shqetësimet që ai kishte ngritur gjatë viteve.
Erdogan tha se reforma e OKB-së mund të kishte parandaluar konfliktet dhe luftërat në mbarë botën, duke përmendur mungesën e presidentit palestinez Mahmoud Abbasit në OKB për të dytin vit radhazi si dëshmi të thellimit të padrejtësisë në sistemin ndërkombëtar.
“Nëse reforma e OKB-së do të ishte realizuar në ato vite, do të kishte qenë plotësisht e mundur të parandaloheshin konfliktet dhe luftërat në rajonin tonë dhe në mbarë botën sot”, tha ai.
“Çështja jonë nuk është të jemi kundër ndonjë vendi, por të jemi kundër padrejtësisë”, tha ai, duke shtuar se bota po afrohet gjithnjë e më shumë drejt qëndrimit që Turqia e ka mbrojtur që në fillim.
Marrëdhëniet Turqi-SHBA
Erdogan tha se Turqia dhe SHBA-ja synojnë ta bëjnë vitin 2027, i cili shënon 100-vjetorin e vendosjes së marrëdhënieve diplomatike, një vit historik për marrëdhëniet dypalëshe.
Ai tha se ai dhe presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ndajnë pikëpamje të ngjashme për rëndësinë e këtij përvjetori dhe shprehën dëshirën për zhvillimin e marrëdhënieve mes dy vendeve.
“Vitin e ardhshëm shënohet 100-vjetori i vendosjes së marrëdhënieve diplomatike me SHBA-në. Synojmë ta shfrytëzojmë sa më mirë këtë histori të rëndësishme mes dy vendeve mike”, tha Erdogan.
Ai gjithashtu theksoi përparimin në bashkëpunimin dypalësh gjatë administratës së Trumpit, përfshirë diskutimet mbi rikthimin e mundshëm të Turqisë në programin F-35 dhe bisedimet e vazhdueshme me Mbretërinë e Bashkuar për avionët Eurofighter.
Programi F-35 dhe industria e mbrojtjes
Lidhur me rikthimin e mundshëm të Turqisë në programin F-35, Erdogan tha se Trump kishte shprehur qëndrim pozitiv për rikthimin e vendit në program gjatë diskutimeve të tyre në NATO.
“Presim që kjo tani të shndërrohet në hapa konkretë”, tha ai, duke shtuar se kontaktet për këtë çështje po vazhdonin.
Erdogan theksoi gjithashtu rëndësinë e industrisë vendase të mbrojtjes së Turqisë, duke përmendur avionin luftarak KAAN, sistemet e mbrojtjes ajrore dhe kapacitete të tjera kombëtare të mbrojtjes.
Ai tha se bisedimet me Mbretërinë e Bashkuar për programin Eurofighter po vazhdonin gjithashtu dhe theksoi se Turqia do të vazhdojë të punojë për objektivat e saj të sigurisë dhe strategjike.
Procesi “Turqi pa terrorizëm”
Erdogan tha se procesi “Turqi pa terrorizëm” nuk është një çështje afatshkurtër, por një përpjekje për të zgjidhur një problem që ka prekur vendin për gati gjysmë shekulli.
Ai tha se parlamenti turk ka krijuar një kornizë ligjore dhe se institucionet përkatëse po e monitorojnë procesin.
Për zbatimin e kësaj kornize, organizata terroriste PKK duhet të dorëzojë fizikisht armët dhe të përfundojë procesin e shpërbërjes, theksoi Erdogan, duke shtuar se janë përcaktuar procedurat për verifikimin dhe konfirmimin.
“Procesi po përparon hap pas hapi nën kontrollin e njësive përkatëse”, tha Erdogan.
Ai shprehu besimin se Turqia do t’i japë fund kapitullit të terrorizmit përmes unitetit dhe solidaritetit kombëtar, duke shtuar se qeveria mbetet e vendosur për ta çuar përpara procesin.
Deti i Zi nuk duhet të shndërrohet në front të luftës Rusi-Ukrainë
Erdogan tha se Turqia po intensifikon përpjekjet për të rivendosur korridorin e grurit në Detin e Zi, duke theksuar rëndësinë e sigurisë detare dhe parandalimit të përhapjes së luftës Rusi-Ukrainë.
“Siguria e Detit të Zi është shumë e rëndësishme për ne dhe rajonin tonë. Deti i Zi nuk është front i kësaj lufte dhe nuk duhet të bëhet kurrë i tillë”, tha Erdogan, duke shtuar se rivendosja e lundrimit të sigurt do të ndihmonte në garantimin e sigurisë ushqimore dhe parandalimin e përhapjes së konfliktit.
Ai tha se Turqia e ka bërë të qartë se nuk pranon sulmet ndaj anijeve tregtare në Detin e Zi, pavarësisht se kush i kryen ato, dhe pret që palët të veprojnë me përgjegjësi.
Erdogan shtoi se Ankaraja po përshpejton përpjekjet diplomatike për të rivendosur korridorin e grurit dhe se e kishte diskutuar këtë çështje me presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy, nga i cili kishte marrë një përgjigje pozitive.
Marrëveshja e Mbrojtjes së Mekës
Erdogan e përshkroi Marrëveshjen e Mbrojtjes së Mekës si një hap të rëndësishëm në drejtimin e duhur, duke thënë se institucionalizimi i saj do ta forconte nismën dhe do të krijonte bazë për zgjidhje rajonale ndaj problemeve rajonale.
“Ata që vijnë nga jashtë dhe përpiqen të përcaktojnë zgjidhje për sigurinë e rajonit tonë, shpesh kanë lënë pas një paqëndrueshmëri edhe më të madhe. Të gjithë e kemi parë këtë”, tha Erdogan.
Ai shtoi se Turqia ka përvojën për t’u përballur me provokimet dhe për të shmangur kurthet, duke shprehur besim në të ardhmen e marrëveshjes.
“Ne i besojmë vendit dhe popullit tonë, dhe u besojmë vëllezërve tanë”, tha ai.
Ngushtica e Hormuzit
Erdogan tha se situata në Ngushticën e Hormuzit tregon se çështja nuk kufizohet më vetëm te Irani dhe SHBA-ja, duke theksuar nevojën për ruajtjen e lirisë së lundrimit në këtë rrugë ujore strategjike.
“Çdo tension në Ngushticën e Hormuzit ndikon drejtpërdrejt jo vetëm te vendet e rajonit, por edhe te Evropa, Azia, tregjet e energjisë, transporti dhe jeta e përditshme e miliona njerëzve”, tha Erdogan.
Ai përsëriti kundërshtimin e Turqisë ndaj mbylljes së ngushticës për trafikun detar, duke paralajmëruar se rënia e ndjeshme e transportit tregtar gjatë muajve të fundit ka nxjerrë në pah përmasat e krizës.
“Hormuzi duhet të hapet si çelësi për zgjidhjen e problemeve përmes dialogut dhe negociatave”, tha ai, duke shtuar se përparësi duhet t’u jepet hapjes së kanaleve të reja diplomatike dhe jo fronteve të reja.
Marrëdhëniet Turqi-Irak
Erdogan tha se marrëdhëniet mes Turqisë dhe Irakut kanë marrë një dinamikë pozitive pas vizitës së kryeministrit irakian Ali al-Zaidi në Ankara.
Ai tha se diskutimet me zyrtarët irakianë përfshinë administrimin e ardhshëm të Sinjarit, ku deklaroi se do të vendoset autoriteti i qeverisë irakiane, si dhe dorëzimin e bazës së Bashiqa-s.
“Me fqinjin tonë Irakun, tani duam të flasim më shumë për Projektin e Rrugës së Zhvillimit, rritjen e vëllimit të tregtisë së ndërsjellë, stabilitetin, paqen dhe prosperitetin, sesa për terrorizmin”, tha ai.
Erdogan shprehu besimin se marrëdhëniet dypalëshe do të vazhdojnë të zhvillohen.
Marrëdhëniet Turqi-Greqi
Duke iu përgjigjur një pyetjeje lidhur me zgjedhjet e ardhshme në Greqi dhe deklaratat për kërkesat e Turqisë për F-35, Erdogan tha se Ankaraja nuk merret me politikën e brendshme të fqinjëve të saj.
“Çështja jonë është e drejta dhe siguria e Turqisë, si dhe ruajtja e paqes dhe qetësisë në Egje dhe Mesdheun Lindor”, tha ai.
Ai e përshkroi Greqinë si fqinj dhe aleat të Turqisë në NATO, duke theksuar se marrëdhëniet dypalëshe janë shumë të rëndësishme për t’u përdorur si material elektoral.
“Ne jemi përqendruar në agjendën tonë dhe tani merremi me çështjet tona”, tha Erdogan.
“Ndryshimi klimatik tani kërkon veprime, jo fjalë”
Erdogan tha se Turqia do të paraqesë masat dhe planet e saj për veprimin klimatik në Konferencën e OKB-së për Ndryshimet Klimatike (COP31), të cilën do ta presë në Antalya nga 9 deri më 20 nëntor.
Ai e përshkroi COP31 si më shumë se një konferencë për klimën, duke theksuar se ajo do të ofrojë një platformë për vendet në zhvillim që të shprehin pritshmëritë e tyre dhe të diskutojnë rezultate konkrete.
“Ndryshimi klimatik tani kërkon veprime, jo fjalë”, tha ai, duke theksuar se vendet e zhvilluara kanë përgjegjësi të mbështesin shtetet që përballen me vështirësi financiare.
Erdogan tha se samiti COP31 në Turqi do të përbëjë një pikë të rëndësishme referimi në përpjekjet ndërkombëtare për përballimin e ndryshimeve klimatike.
