Mocioni që na solli gradualisht në situatën aktuale
Historia e Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë, mund të gjurmohet më shumë se shtatë vjet përpara se Kuvendi i Kosovës të miratonte bazën kushtetuese për krijimin e tyre.
Pika e parë e dokumentuar në këtë proces daton në Strasburg, më 15 prill 2008, kur politikani rus Konstantin Kosachev, atëherë anëtar i Dumës Shtetërore dhe anëtar i delegacionit të Rusisë në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE), së bashku me 16 parlamentarë të tjerë, paraqitën një mocion të titulluar “Trajtimi çnjerëzor i njerëzve dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”.
Dokumenti, i regjistruar nga PACE si Dokumenti 11574, përqendrohej në akuzat për trajtim çnjerëzor dhe trafikim të paligjshëm organesh në Kosovë. Mocioni i referohej pretendimeve të botuara në kujtimet e Carla Del Pontes, ish-kryeprokurores së Tribunalit Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë.
Mocioni i Kosachev, së bashku me ato të parlamentarëve të tjerë, nuk ishte një aktakuzë dhe nuk përbënte një konstatim gjyqësor. Vetë dokumenti i APKE-së deklaroi se mocioni nuk ishte debatuar nga Asambleja dhe se ai ishte i detyrueshëm vetëm për parlamentarët që e kishin nënshkruar atë.
Megjithatë, dokumenti kishte një rëndësi tjetër. Ai e solli çështjen në procesin institucional të Këshillit të Evropës. Më 29 maj 2008, mocioni iu referua Komitetit të APKE-së për Çështjet Ligjore dhe të Drejtat e Njeriut për përgatitjen e një raporti.
Më 25 qershor 2008, komiteti emëroi senatorin zviceran Dick Marty si raportues për këtë çështje. Dokumentet zyrtare të APKE-së e lidhin drejtpërdrejt raportin e Marty-t me Mocionin 11574 të paraqitur nga Kosachev dhe 16 parlamentarët e tjerë.
Kështu filloi një zinxhir institucional që do të vazhdonte me vite: mocioni i Kosachev, emërimi i Marty-t, raporti i tij, hetimi i Bashkimit Evropian dhe më pas krijimi i Dhomave të Specializuara.
Më 7 janar 2011, Dick Marty prezantoi raportin “Trajtimi çnjerëzor i njerëzve dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”. Raporti trajtonte akuzat për vende sekrete paraburgimi nën kontrollin e UÇK-së në veri të Shqipërisë dhe pretendonte se disa të paraburgosur ishin vrarë në mënyrë që organet e tyre të mund të hiqeshin dhe më pas të trafikoheshin.
Raporti u bë një nga dokumentet kryesore që mbështetën procesin hetimor pasues. Më 25 janar 2011, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës miratoi Rezolutën 1782, “Hetimi i akuzave për trajtim çnjerëzor të njerëzve dhe trafikim të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë”, me 169 vota pro, tetë kundër dhe 14 abstenime.
Në atë pikë, akuzat për trafikim organesh nuk ishin më thjesht pjesë e një mocioni parlamentar. Ato ishin bërë objekt i një raporti zyrtar të Këshillit të Evropës dhe një rezolute të miratuar nga Asambleja.
Në shtator 2011, Bashkimi Evropian krijoi Task Forcën Speciale Hetimore (SITF) për të kryer një hetim të pavarur penal mbi akuzat e përfshira në raportin e Marty-t dhe krimet e lidhura me to.
Dhomat e Specializuara në fund të fundit do të bëheshin mekanizmi që do të merrej me këto akuza. Në vitin 2014, Kosova dhe Bashkimi Evropian ndërmorën hapa institucionalë drejt krijimit të këtij mekanizmi.
Kështu, një mocion i paraqitur në Strasburg në vitin 2008 evoluoi, përmes disa fazave institucionale, në një proces që përfundimisht rezultoi në krijimin e një institucioni të posaçëm gjyqësor në Hagë.
Më 16 shtator 2026, në përfundim të gjyqit, Trupi Gjykues i Dhomave të Specializuara i shpalli fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin.
Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burg secili, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet.
Çështja tani pritet të vazhdojë në apel, ku vendimi i shkallës së parë do t’i nënshtrohet shqyrtimit, duke përfshirë provat dhe argumentet e paraqitura nga mbrojtja. tesheshi
