Mbi vendimin për t’u bashkuar me forcën e Gazës të udhëhequr nga SHBA-të
Vendi i vogël ballkanik i Kosovës, me shumicë myslimane, ka rënë dakord të bashkohet me Këshillin e Paqes kontrovers të ngritur nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump dhe, pas miratimit të Izraelit, ka nënshkruar një marrëveshje për të marrë pjesë në Forcën Ndërkombëtare të Stabilizimit (ISF), e cila u miratua me një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, shkruan Al Jazeera Balkan.
Kjo e bën Kosovën një nga vendet e pakta që ka shprehur gatishmërinë e saj për të dërguar trupa në Gaza si pjesë e kuadrit SHBA-Izrael që synon t’i japë fund luftës, për të cilën Trump e falënderoi atë në fjalimin e tij në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së. Marrëveshja parashikon një mision shumëkombësh për të ruajtur stabilitetin, për të mbikëqyrur procesin e demilitarizimit dhe për të trajnuar forcat policore palestineze pas konfliktit.
Për vëzhguesit e jashtëm, vendimi i Prishtinës duket paradoksal. Shtetësia dhe siguria fizike e Kosovës janë varur prej kohësh nga ndërhyrja e jashtme, mbrojtja e NATO-s dhe një argument i bazuar në rendin ndërkombëtar kundër shtrëngimit serb. Tani ajo po i bashkohet kornizës së mbështetur nga SHBA-të për tranzicionin e Gazës, me miratimin izraelit, ndërsa pjesëmarrja kuptimplote palestineze në vendosjen e së ardhmes së Gazës mbetet thellësisht e kontestuar.
Narrativa kombëtare e Kosovës mbështetet në idenë se një popullsi e nënshtruar shtypjes dhe forcës nga një shtet më i fortë meriton mbrojtje ndërkombëtare dhe të drejtën për vetëvendosje politike. Palestinezët dhe aleatët e tyre sjellin një argument të ngjashëm në lidhje me pushtimin, kontrollin ushtarak dhe të drejtën për të vendosur të ardhmen e tyre.
Analistët e Kosovës e shohin vendimin kryesisht si një kthim të një borxhi politik ndaj Uashingtonit, dhe sipas njërit prej tyre, ndaj lobit me ndikim hebre në Shtetet e Bashkuara.
Profesori universitar dhe analisti politik Nexhmedin Spahiu nga Prishtina thekson se e gjithë ndihma që mori Kosova dhe ndërhyrja e NATO-s e udhëhequr nga SHBA-të ishin rezultat i ndikimit të lobit të fuqishëm hebre në Amerikë. “Të gjithë e dinë këtë.”
“Kjo është arsyeja pse njerëzit në Kosovë ndiejnë se kanë një borxh moral ndaj hebrenjve, dhe kjo është arsyeja pse Kosova ka një marrëdhënie të mirë me Izraelin.”
Sfondi i marrëdhënies midis Prishtinës dhe Uashingtonit është i njohur në Ballkan, dhe vazhdon të formësojë politikën e Kosovës. Pas heqjes së autonomisë në vitin 1989, represioni ndaj shqiptarëve të Kosovës u përshkallëzua në luftë në fund të viteve 1990. Gjatë konfliktit të viteve 1998-99, forcat serbe dhe jugosllave kryen mizori të dokumentuara gjerësisht, qindra mijëra shqiptarë u dëbuan ose ikën, dhe më shumë se 10,000 u vranë. NATO nisi një fushatë ajrore 78-ditore në mars të vitit 1999, pas së cilës forcat serbe u tërhoqën dhe KFOR-i u vendos në Kosovë.
Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008, të cilën Serbia ende nuk e njeh, ndërsa vendi nuk është anëtar i OKB-së. KFOR-i, mbështetja politike amerikane dhe diplomacia perëndimore nuk janë vetëm simbole historike, por elementë kyç të parandalimit dhe sigurisë aktuale. Për shumë shqiptarë të Kosovës, Amerika shoqërohet me ndërprerjen e represionit, kthimin e refugjatëve dhe krijimin e kushteve për shtetësi.
“Lëvizjet e Kosovës drejt Izraelit janë çmimi i përafrimit me politikën amerikane”, thotë Spahiu.
Nga njohja në partneritet strategjik
Kjo varësi ndihmon gjithashtu në shpjegimin e marrëdhënies me Izraelin. Pas arritjes së Marrëveshjes së Uashingtonit në shtator të vitit 2020, Izraeli e njohu Kosovën në shkurt të vitit pasardhës dhe Prishtina hapi një ambasadë në Jerusalem në mars, duke u bërë vendi i parë me shumicë myslimane që e bëri këtë.
Donika Emini, një studiuese në Qendrën për Studime të Evropës Juglindore në Universitetin e Gracit, thotë se njohja ishte “padyshim një arritje e madhe diplomatike dhe politike” për Kosovën, e cila vazhdon të kërkojë njohje të reja dhe anëtarësim në organizata ndërkombëtare.
“Prandaj, marrëdhënia po shkon përtej vetë njohjes, drejt një partneriteti më të gjerë strategjik”, thotë ajo, duke treguar interesin e Kosovës për bashkëpunim më të ngushtë në siguri me Izraelin.
Megjithatë, lind pyetja se si ky afrim me Kosovën do të ndikojë në lidhjet e ardhshme me vende të tjera, kryesisht myslimane, njohjen dhe mbështetjen e të cilave Prishtina ende kërkon.
Sipas saj, Kosova ka përjetuar tashmë vështirësi të konsiderueshme në marrjen e njohjes nga këto vende, pavarësisht se është një vend me shumicë myslimane, dhe shton se disa prej tyre kanë kundërshtuar anëtarësimin e Prishtinës në organizatat dhe mekanizmat ndërkombëtarë të bashkëpunimit.
Për udhëheqjen e Kosovës, njohja izraelite ishte një fitim konkret, ndërsa ambasada shihej si pjesë e një pakete më të gjerë të lidhur me administratën e parë Trump dhe Marrëveshjet e Abrahamit. “Llogaritja, pra, nuk kishte të bënte aq shumë me balancimin e Izraelit kundrejt njohjeve hipotetike në të ardhmen, por me sigurimin e suksesit konkret diplomatik dhe forcimin e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara”, thotë Emini.
“Kjo është arsyeja pse njohja izraelite kishte një vlerë të veçantë strategjike. Për Kosovën, nuk ishte thjesht një njohje tjetër. Ishte gjithashtu një argument drejtuar vendeve që e justifikonin hezitimin e tyre për ta njohur atë me çështjet e tyre të brendshme territoriale. Nga perspektiva e Prishtines, kjo tregoi se shtetet që përballen me çështjet e tyre të vështira të sovranitetit dhe mosmarrëveshjeve territoriale ende mund të marrin një vendim politik për ta njohur Kosovën.”
Analisti politik Artan Muhaxhiri deklaron se marrëdhëniet midis Kosovës dhe Izraelit shihen më mirë përmes prizmit të një “politike ndërmjetësimi”, e cila formësohet dhe nga e cila varet marrëdhënia me SHBA-në, sesa si një drejtim dypalësh plotësisht i pavarur.
Ai shpjegon se Kryeministri Albin Kurti nuk ishte i përfshirë drejtpërdrejt as në njohjen izraelite, e cila u drejtua nga Kryeministri i atëhershëm Avdullah Hoti, as në pranimin në Komitetin e Paqes, i cili u drejtua nga Presidentja Vjosa Osmani. Megjithatë, Kuvendi i Kosovës, në të cilin Kurti ka shumicën, ratifikoi anëtarësimin më 24 prill 2026 me 103 vota pro, pa vota kundër ose abstenime.
Nga marrësi i mbrojtjes te ofruesi i saj
Prishtina e paraqet pjesëmarrjen e saj si një mundësi për të shpërblyer mbështetjen që ka marrë. Kurti tha në mars se Kosova është gati të ndihmojë popullin e Gazës sepse ka përfituar nga forcat ndërkombëtare që nga viti 1999.
Emini beson se do të ishte gabim ta shihje këtë vendim vetëm si sinjalizim politik. Për vite me radhë, Kosova është përpjekur të kalojë nga roli i marrësit të ndihmës ndërkombëtare në rolin e kontribuesit në paqe dhe siguri, por mosanëtarësimi në OKB dhe qasja e kufizuar në misionet e sigurisë të Bashkimit Evropian i kanë ngushtuar mundësitë në dispozicion të saj.
“Bashkimi me iniciativën ndërkombëtare të udhëhequr nga SHBA-të i ofron Kosovës diçka që e ka kërkuar prej vitesh: dukshmëri ndërkombëtare dhe një mundësi për të treguar se si mund të kontribuojë në sigurinë ndërkombëtare”, thotë ajo. “Ekziston gjithashtu një shkallë e caktuar reciprociteti”.
Institucionet dhe personeli i sigurisë së Kosovës kanë përvojë në marrjen e ndihmës ndërkombëtare në ndërtimin e paqes dhe sigurisë, shtoi ajo. Megjithatë, ai paralajmëron se nuk duhet të bëhet një paralele e thjeshtë me Gazën, ku rrethanat politike, të sigurisë dhe të ndërtimit të institucioneve janë thelbësisht të ndryshme. Se sa mund të kontribuojë Kosova në mënyrë kuptimplote do të varet nga mandati përfundimtar i forcës.
Muhaxhiri gjithashtu pret që qeveria ta paraqesë këtë veprim si dëshmi të rolit ndërkombëtar në rritje të Kosovës dhe si përputhje me prioritetet amerikane. Të dy narrativat, thotë ai, përforcojnë njëra-tjetrën.
Ndikimi i tij i menjëhershëm ka të ngjarë të jetë më simbolik sesa konkret. “Një rol i rëndësishëm ushtarak nuk është realist për t’u pritur”, thotë Muhaxhiri. Megjithatë, pjesëmarrja në nisma të profilit të lartë mund të ndihmojë në çimentimin e shtetësisë së Kosovës, ndërtimin e marrëdhënieve dhe avancimin e integrimit më të gjerë ndërkombëtar.
Kontradiktë e pathënë
Llogaritja politike nuk e heq problemin normativ. Narrativa kombëtare e Kosovës mbështetet në mbrojtjen ndërkombëtare të civilëve të ekspozuar ndaj dhunës shtetërore dhe vetëvendosjes. Palestinezët dhe mbështetësit e tyre në mënyrë të ngjashme theksojnë çështjet e pushtimit, kontrollit ushtarak dhe të drejtës për të vendosur të ardhmen e tyre.
Sipas Eminit, Prishtina nuk e ka zgjidhur mosmarrëveshjen midis gjuhës së saj në lidhje me Serbinë dhe qëndrimit të saj ndaj Gazës. Në vend të kësaj, ajo i ka dhënë përparësi aleancave. “Pyetja në Prishtinë ishte më pak nëse dy qëndrimet mund të pajtoheshin në një kuptim thjesht ligjor, dhe më shumë rreth asaj se ku qëndrojnë Shtetet e Bashkuara, cilat janë interesat strategjike të Kosovës dhe çfarë aleancash mund të ndërtojë”, thotë ajo.
Palestina, siç mund të pritet, nuk shihet kryesisht në Kosovë si një aleat i natyrshëm. Emini thotë se marrëdhëniet e udhëheqjes palestineze me Serbinë, si dhe deklaratat e përfaqësuesve palestinezë në Serbi gjatë viteve, kanë prodhuar pakënaqësi në Kosovë. Si rezultat, debati politik shihet përmes prizmit të marrëdhënieve me Serbinë, sesa përmes paraleleve midis përvojave të dy popujve.
Për një vend që vazhdon të varet nga mbrojtja e NATO-s dhe mbështetja diplomatike amerikane, ndryshimi midis partneritetit strategjik dhe varësisë politike nuk është vetëm teorik. Vendimi i Kosovës për Gazën tregon se si dëshira për t’u paraqitur si një aktor ndërkombëtar i aftë mund të ekzistojë paralelisht me nevojën për të treguar besnikëri ndaj një force që e konsideron thelbësore për sigurinë e vet – dhe se si, sipas kritikëve, kjo nevojë mund ta kufizojë atë. /Al Jazeera
