Një mbretëri në udhëkryq, mes brishtësisë, rivaliteteve dhe ambicieve!
Ndërsa konflikti mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit mbetet në ngërç, tensionet në Gjirin Persik po përfshijnë gjithnjë e më shumë Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Jemenin.
Për të kuptuar pozicionin e Riadit dhe sfidat me të cilat përballet, HuffPost intervistoi Riccardo Redaellin, profesor i Historisë dhe Institucioneve të Azisë në Universitetin Katolik të Milanos.
Si e vlerësoni takimin SHBA-Iran dhe fjalimin e Pezeshkian në OKB?
Është ende e vështirë të parashikohen pasojat. Fjalimi i Pezeshkianit ishte tipik për mënyrën iraniane të përballimit të negociatave të vështira. Një qëndrim në dukje i ashpër, por që e lë hapur derën për dialog dhe jo për dorëzim.
Iranianët janë shumë të ndjeshëm ndaj idesë se mund të duken të dobët apo të detyruar të dorëzohen dhe të poshtërohen. Kjo frikë është ushqyer edhe nga disa qëndrime të Donald Trump-it. Megjithatë, deklaratat e Pezeshkianit tregojnë se Irani është i gatshëm të negociojë për çështjet kryesore, veçanërisht për ngushticën e Hormuzit.
Çfarë roli ka Arabia Saudite në këtë konflikt?
Që nga fundi i shkurtit, Riadit i është karakterizuar një qëndrim i dykuptimtë. Nga njëra anë, ka deklaruar neutralitet dhe nuk ka reaguar publikisht ndaj sulmeve iraniane në territorin e saj; nga ana tjetër, në mënyrë të fshehtë ka marrë pjesë në sulme kundër Iranit.
Kriza ka nxjerrë në pah një dobësi të rëndësishme. Arabia Saudite shpenzon shuma të jashtëzakonshme për armatime dhe ka një buxhet shumë të madh mbrojtjeje, por nuk arrin të mbrohet në mënyrë efektive, sidomos kundër huthinjve.
Riadit i është bërë e qartë se mund të jetë një aktor i sakrifikueshëm në sytë e Izraelit dhe SHBA-së. Për këtë arsye, ai po kërkon një rrjet alternativ sigurie, përmes marrëveshjes me Pakistanin dhe zgjerimit të saj te Turqia.
Por ky rrjet është ende i brishtë dhe e ka acaruar Uashingtonin. Në të njëjtën kohë, Riadit po i dalin përpara probleme të shumta. Projekti “Vision 2030” po has vështirësi, pozicionimi ndërkombëtar mbetet i paqartë, kapaciteti mbrojtës është vënë në pikëpyetje dhe duhet të përcaktojë se çfarë marrëdhënieje do të ketë me Iranin, Izraelin dhe Emiratet.
Pse SHBA-ja nuk e ndihmoi aleatin saudit kundër huthinjve?
Edhe qëndrimi amerikan ndaj Arabisë Saudite është i paqartë. Uashingtoni ka hapur rrugën për një program bërthamor civil saudit, por mbetet e paqartë se deri ku mund të shkojë ky bashkëpunim.
Arabia Saudite nuk ka kapacitetet teknologjike dhe ekspertizën e Iranit apo Pakistanit, por dëshiron të ketë një rrugë drejt kapaciteteve bërthamore, potencialisht edhe ushtarake. Kjo do të ishte e papranueshme për Izraelin.
Në thelb, amerikanët duket se po përpiqen t’i qetësojnë aleatët e tyre në një moment dobësie. Por kriza tregon edhe kufijtë e ombrellës amerikane të sigurisë. Me Trump-in, askush nuk mund të jetë i sigurt se ajo do të funksionojë automatikisht: as Arabia Saudite, as Evropa, as Japonia apo Koreja e Jugut.
A është mbyllur Pakti i Mekës me Turqinë dhe Pakistanin?
Jo. Por një gjë është të firmosësh një marrëveshje strategjike dhe tjetër gjë është ta vësh në funksion. Duhet të ndërtohen mekanizmat e bashkëpunimit, të përcaktohen rregullat e angazhimit dhe të zhvillohet stërvitja e përbashkët.
NATO-s i janë dashur dekada për të krijuar mekanizma të tillë. Nuk është e qartë as nëse Turqia dhe Pakistani do të mund të dislokonin drejtpërdrejt forca në Arabinë Saudite. Turqia është anëtare e NATO-s dhe ka detyrimet e saj, ndërsa të dyja vendet kanë kufizime në projeksionin ushtarak.
Për më tepër, huthinjtë janë një milici dhe jo një shtet, ndaj ndërhyrja kundër tyre paraqet probleme të tjera juridike dhe strategjike. Pra, Pakti i Mekës nuk është i arkivuar, por është ende në fazën e ndërtimit.
Si janë marrëdhëniet me Emiratet?
Rivaliteti mes Arabisë Saudite dhe Emirateve shkon shumë përtej Iranit. Abu Dhabi është lidhur ngushtë me Izraelin në teknologji dhe inteligjencë, ndërsa Arabia Saudite po largohet nga procesi i afrimit me Izraelin pas luftës së nisur më 7 Tetor 2023.
Rivaliteti është i fortë edhe në Jemen, ku të dyja vendet mbështesin palë të ndryshme, si dhe në Bririn e Afrikës, ku Emiratet kanë ndërtuar marrëdhënie të fuqishme me milici dhe aktorë të ndryshëm rajonalë.
Pastaj ka edhe një garë për kapitalin, investimet dhe fuqinë ekonomike. “Vision 2030” i Arabisë Saudite u frymëzua pjesërisht nga modeli i Emirateve, i cili kishte nisur më herët dhe dukej më i suksesshëm.
Tani lufta dhe pasiguritë rajonale kanë nxjerrë në pah dobësitë e të dy modeleve. Rënia e investimeve dhe e turizmit mund t’i thellojë edhe më shumë rivalitetet mes dy vendeve.
A është Arabia Saudite në një moment vendimtar?
Po. Riadit po i dalin njëherësh përpara të gjitha dobësitë e tij. Një projekt ekonomik që po has vështirësi, një pozicionim ndërkombëtar që duhet riformuluar, një kapacitet mbrojtës që nuk ka dhënë rezultatet e pritshme dhe marrëdhënie të ndërlikuara me Iranin, Izraelin, SHBA-në, Turqinë, Pakistanin dhe Emiratet.
Arabia Saudite ka shpenzuar shuma të mëdha për projekte ushtarake, ekonomike dhe diplomatike, por kriza aktuale i ka treguar kufijtë e fuqisë së saj. Në këtë kuptim, Riadit i duhet të vendosë jo vetëm se me kë do të jetë, por edhe çfarë lloj fuqie dëshiron të jetë në një Lindje të Mesme gjithnjë e më të fragmentuar. /tesheshi
